Volgens die RPO se Nuusbrief  moet die ekonomiese impak van veediefstal met sorg bestudeer word omdat die waarde van die gesteelde vee op verskillende maniere verreken kan word.

Dit is soms onduidelik of dieselfde prys per kop oor die tydperk in sulke berekeninge gebruik is en of dit volgens die onderskeie jare se markwaardes bepaal is. Faktore soos inflasie of veranderinge in die rooivleispryse oor tyd kan dus die waardes beïnvloed. Die getalle diere wat per jaar gesteel, teruggevind en verloor is, gee ‘n baie meer realistiese waarde.

Veediefstalsyfers vir 2016/17 wys dat die grootste getal skape in die Oos-Kaap (net onder 40 000) gesteel is. In die tweede plek is die Vrystaat  (sowat 20 000) en dan Noord-Kaap (byna 7 500). Die syfers vir beeste lyk ietwat anders, met KwaZulu-Natal wat die hoogste diefstalsyfer toon (net meer as 14 000), gevolg deur die Vrystaat (net meer as 10 000) en Noordwes (net minder as 10 000). Die meeste bokke is in KwaZulu-Natal gesteel in 2016/17 (sowat 13 000) met die Oos-Kaap in die tweede plek (meer as 7 000) en Limpopo derde met meer as 4 000.

Dié syfers wys dat beesdiefstalle, met die uitsondering van die Oos-Kaap, in al die provinsies gedurende 2016/17 gestyg het. Skaapdiefstalle, volgens statistiek van die SAPS, het in die Oos-Kaap, Noordwes en Gauteng gestyg en in die Wes-Kaap, Noord-Kaap, Vrystaat en Mpumalanga afgeneem. Die syfers het redelik konstant gebly in Limpopo en KwaZulu-Natal. Die terugvindkoers (kyk na Tabel 1) volgens statistiek van die SAPS het die tempo waarteen beeste teruggevind is, tussen 2011/12 en 2016/17 verswak.

Die terugvindkoers van skape het meer variasie getoon oor die tydperk, maar het tussen 2015/16 en 2016/17 met 5% gedaal. In die geval van bokke het die terugvindkoers oor dié tydperk redelik konstant tussen 26% en 30% gebly.

So lyk veediefstalsyfers in SA:

		2011/2012	2012/2013	2013/2014	2014/2015	2015/2016	2016/2017
Totaal	Gesteel	R830 906 600	R757 155 750	R788 536 200	R819 045 200	R877 381 700	R1 058 806  200
	Teruggevind	R344 271 900	R282 034 950	R277 475 800	R301 452 200	R309 211 200	R324 285 400
	Verlore	R486 634 700	R475 120 800	R511 060 400	R517 593 000	R568 170 500	R734 520 800
Beeste	Gesteel	R621 099 000	R557 820 000	R598 017 000	R610 467 000	R653 148 000	R796 328 000
	Teruggevind	R288 855 000	R233 760 000	R231 735 000	R247 632 000	R251 676 000	R263 965 000
	Verlore	R332 244 000	R324 060 000	R66 282 000	R362 835 000	R401 472 000	R532 363 000
Skape	Gesteel	R141 675 000	R138 105 000	R127 540 800	R143 541 200	R153 183 700	R180 086 000
	Teruggevind	R35 353 500	R32 052 450	R26 660 800	R35 523 200	R38 243 200	R36 006 000
	Verlore	R106 321 500	R106 052 550	R100 880 000	R108 018 000	R114 940 500	R144 080 000
Bokke	Gesteel	R68 132 600	R61 230 750	R62 978 400	R65 037 000	R71 050 000	R82 392 200
	Teruggevind	R20 063 400	R16 222 500	R19 080 000	R18 297 000	R19 292 000	R24 314 400
	Verlore	R48 069 200	R45 008 250	R43 898 400	R46 740 000	R51 758 000	R58 077 800

Bron: Veediefstal Statistiek vir SA (2017)

Tabel 1: Landwye terugvindkoers vir gesteelde vee per jaar volgens SAPS data.

Die statistiek wys verder dat die aantal sake wat gerapporteer is ook ‘n afwaartse neiging toon terwyl die gemiddelde getal vee wat per gerapporteerde voorval gesteel is, geleidelik styg (soos getoon in die grafieke).

Daar is twee moontlike redes: óf veeboere rapporteer nie kleiner verliese (een of twee skape) aan die SAPS nie, maar wel groter voorvalle; of dit kan ‘n aanduiding wees dat veediefstalsindikate minder gereeld toeslaan, maar meer vee per voorval steel, en waarskynlik raak hulle meer bedrewe met die verkwansel van die vee voordat dit teruggevind kan word.

Uit ander bronne

Ondanks die SAPS se amptelike syfers, het  Statistiek SA bevind dat die nie-rapporteringskoers vir veediefstalgevalle in 2015, sowat 67,7% was en versleg het tot 70,1% in 2016. Dit wil sê, meer as 70% van veediefstalsake is nie aan die SAPS gerapporteer nie.

‘n Studie deur die Departement Landbou-Ekonomie aan die Universiteit van die Vrystaat, toon dat die terugvindkoers van gesteelde beeste, skape en bokke in die Vrystaat, Oos-Kaap en Natal veel laer is as wat die SAPS-statistiek getoon het. Volgens dié studie is daar in al drie die provinsies meer skape per jaar verloor (diere wat nie teruggevind is nie) as wat SAPS-statistiek toon.

Die terugvindkoers van gesteelde vee in al drie die provinsies is ook laer as wat amptelike syfers wys (sien meegaande grafieke vir meer inligting).

Die grootste verlies aan skape is in die Vrystaat aangeteken waar byna 85 000 skape per jaar verloor word – sowat 1,82% van die Vrystaatse kommersiële skaapboere se skape. Die regstreekse koste alleen van veediefstal in die drie provinsies is bereken op sowat R477 miljoen per jaar en ‘n verdere R166 miljoen word deur produsente aan die voorkoming van veediefstal bestee.

Ten slotte

Navorsers het bevind dat werkloosheid en droogte (bestaanssaaiboere wat nie ‘n oes kry nie, ensovoorts) van die grootste oorsake van veediefstal is. Suid-Afrika het reeds een van die hoogste werkloosheidsyfers ter wêreld en ons het steeds nie oplossings daarvoor nie. Boonop gaan Suid-Afrika ook gebuk onder ‘n langdurige droogte. Dié faktore speel ‘n groot rol in die toename in veeverliese gedurende 2016/17.

Volgens  ‘n onlangse droogtestudie deur die RPO, word daar geskat dat die nasionale beeskudde sowat 15% verklein het en die skaapkudde sowat 14%. Gedurende Desember 2017 is daar 30% minder vee as ‘n jaar vantevore geslag, wat aandui dat produsente weer hulle kudde begin opbou. Die afname in die aanbod van vee het veroorsaak dat die waarde van vee (ook gesteelde vee) verder styg. Dit is dus nou meer winsgewend om ‘n veedief te wees. Dit wil voorkom of ons al die elemente vir ‘n perfekte “veediefstalstorm” het.

Bron: RPO Nuusbrief