Sonneblom (Helianthus annuus L) is tans die vierde grootste oliesaadgewas in die wêreld met ՚n produksie van meer as 50-miljoen ton in 2024 (www.mordorintelligence.com/industry-reports/global-sunflower-market, 2024).

Sonneblomsaad word verwerk vir sowel nywerheids- as voedselproduksie, en daarom is beide die olie-inhoud en die saadopbrengs van kardinale belang. Dus moet die ekonomiese som deeglik bereken word en dit is nodig om ՚n goeie balans te vind tussen ՚n laer olie-inhoud met ՚n hoër opbrengs, en ՚n laer opbrengs met ՚n hoër olie-inhoud. Olie-inhoud het niks te doen met die kleur van die saadhuid nie.
Vir suksesvolle eetbare-olieproduksie is dit belangrik om sonneblombasters te gebruik wat hoë graanproduksie per hektaar lewer. Die doel is om soveel as moontlik olie per oppervlakte-eenheid te produseer, en olie-opbrengs per eenheidsarea is dus die uiteindelike teiken in die verbouing van sonneblomgenotipes.

Om sonneblom doeltreffend te bestuur vir olieproduksie en oliegehalte, moet ons die planteienskappe, agronomiese en boerderypraktyke verstaan wat die olie-opbrengs beïnvloed. Sonneblomsaadolie is van hoë gehalte, maar die olie se samestelling kan verander wanneer die gewas in verskillende klimaatstoestande verbou word, meer as die sonneblomgenotipe wat gebruik word.

Daar is verskeie faktore wat die olie-inhoud in sonneblomme beïnvloed en wat die hoeveelheid en gehalte van die olie wat geproduseer word, bepaal:

Genetiese faktore:

Verskillende sonneblomvariëteite het verskillende vermoëns om olie te produseer. Sommiges is spesifiek geteel vir ՚n hoë olie-inhoud (soos oliesaadsonneblomme), terwyl ander vir voedsel of ornamentele doeleindes gebruik word. Die genetiese samestelling speel ’n groot rol in die persentasie olie wat die saad bevat.

Plantdatum:

Die olie-opbrengs word grootliks beïnvloed deur die jaar van aanplanting, sowel as die plantdatum. Volgens De la Vega en Hall (2000) is die plantdatum die belangrikste faktor wat die olie-opbrengs beïnvloed. Vroeër aanplantings blyk gunstig te wees vir beter olie-opbrengste. In die meeste gevalle word sonneblom egter as ‘n vervanggewas aangeplant, byvoorbeeld nadat hael ‘n ander oes vernietig het, of wanneer ander gewasse weens die gebrek aan tydige reënval nie aangeplant word nie. Dit veroorsaak dus dat sonneblomme te laat geplant word, wat die olie-opbrengs kan verlaag.

Omgewingsfaktore:

Temperatuur: Optimale temperature tydens die ontwikkeling van sonneblomsaad speel ’n belangrike rol in die balans tussen oleïensuur (mono-onversadigde vetsuur) en linoliensuur (poli-onversadigde vetsuur) in die olie. Hoër temperature (bo 25 °C) tydens die saadontwikkelingsfase bevorder ’n toename in oleïensuurkonsentrasie, wat bydra tot die olie se stabiliteit en gesondheidsvoordele. Linoliensuur, aan die ander kant, neem gewoonlik af by hoër temperature. Laer temperature (onder 25 °C) lei tot ’n hoër konsentrasie linoliensuur, maar te lae temperature kan die totale olie-opbrengs negatief beïnvloed. Ideaal gesproke bevorder warm, maar nie te warm, temperature (ongeveer 25 tot 30 °C) tydens die saadontwikkeling ’n gesonde balans tussen hierdie twee vetsure, wat voordelig is vir sowel oliegehalte as olie-opbrengs.

Grondtipe en vrugbaarheid: Voedselryke, goed gedreineerde grond met genoegsame organiese materiaal help om beter olie-opbrengste te kry. Stikstof, kalium, en fosfor is van kardinale belang vir optimale groei en olieproduksie.

Waterbeskikbaarheid: Genoegsame water, maar nie te veel nie, is belangrik. ՚n Tekort aan water, veral tydens saadontwikkeling, kan die olie-inhoud verminder, terwyl te veel water ook die opbrengs en gehalte van die olie kan benadeel.

Plantbevolking:

Sonneblomme wat in goeie inry-gespasieerde afstande by optimale bevolkings geplant word, produseer gewoonlik meer olie. As sonneblomme te dig aangeplant word, kan hulle meeding om lig, water, en voedingstowwe, wat die olieproduksie verlaag.

Blootstelling aan sonlig:

Sonneblomme benodig volle sonlig vir fotosintese en energie, wat saadontwikkeling en olie-akkumulasie ondersteun. Gebrek aan genoeg sonlig verminder die olie-inhoud weens onvoldoende energie-aanbod.

Groeistadium en oestyd:

Die tydsberekening van die oes speel ’n kritieke rol. Saad wat te vroeg geoes word, mag dalk nie hulle volle oliepotensiaal bereik het nie, terwyl laat oes kan lei tot ’n afname in oliegehalte omdat oorryp sade kan afbreek.

Peste en siektes:

Parasietbesmetting kan die gesondheid van sonneblomplante benadeel, wat die saadontwikkeling en olie-inhoud negatief beïnvloed. Gesonde plante is geneig om meer olie te produseer. Hierdie faktore werk saam, en goeie bestuur van hierdie faktore is noodsaaklik om die olie-inhoud in sonneblomproduksie te maksimeer.

Vir meer inligting, kontak Pioneer by info.rsa@pioneer.com of besoek www.pioneer.com/za.