Bek-en-klouseer (BKS) het geëskaleer in ‘n volskaalse nasionale krisis met ernstige gevolge vir Suid-Afrika se landbouhandel, landelike werkgeleenthede en voedselsekerheid. Vrystaat Landbou (VL) waarsku dat die voortdurende mislukking om uitbrake te beperk en tydige toegang tot entstowwe te verseker, nou direk die land se geloofwaardigheid as ‘n handelsvennoot ondermyn en duisende boerderybesighede in gevaar stel.

Met verwysing na ‘n onlangse verslag deur die Buro vir Voedsel- en Landboubeleid (BFAP), sê Friedl von Maltitz, vise-president van VL en ‘n beesboer, dat Suid-Afrika sy BKS-vrye status in 2019 verloor het en dat die situasie sedertdien drasties versleg het. Volgens die verslag het aangemelde BKS-gevalle in 2025 alleen tot meer as 24 000 gestyg – die hoogste aantal op rekord – met uitbrake wat na agt van die land se nege provinsies versprei het. Gevolglik is die veesektor in ‘n hoë-las siektescenario gestoot.

Von Maltitz waarsku dat die ekonomiese gevolge van bek-en-klouseer diepgaande is. Volgens BFAP-beramings kan voortgesette bek-en-klouseer-uitbrake tot R25,6 miljard in verlore bruto produksiewaarde (BPV) oor die volgende dekade lei indien beslissende intervensies nie geïmplementeer word nie. Onder ‘n hoë-las scenario word verliese van R11,3 miljard in BPV tussen 2025 en 2030 reeds geprojekteer, met uitsluiting van verdere stroomaf-impakte op werk en landelike ekonomieë.

Handel is veral hard getref. Herhalende bek-en-klouseer-uitbrake het gelei tot die sluiting of beperking van belangrike uitvoermarkte, wat jare se vordering wat deur die rooivleisbedryf gemaak is, ondermyn het. Tussen 2019 en 2025 het Suid-Afrika meer as R821 miljoen in beesvleis-uitvoerinkomste verloor, met verliese wat na verwagting teen die einde van 2026 tot R2,6 miljard sal styg indien die huidige trajek voortduur. In net een jaar het beesvleis-uitvoervolumes met meer as 13 000 ton gedaal, wat lei tot ‘n afname van R371 miljoen in uitvoerwaarde tussen 2024 en 2025.

Die suiwelsektor ervaar soortgelyke verwoesting. Ekonomiese verliese gekoppel aan bek-en-klouseer in melkkuddes het reeds R1 miljard oorskry, met meer as 90 geaffekteerde plase en meer as 210 000 diere wat sedert laat 2025 geraak is.

“Hierdie verliese bedreig die voortbestaan van familieplase en landelike gemeenskappe deur duisende werkverliese,” sê Von Maltitz.

Regstappe

Teen hierdie agtergrond het Vrystaat Landbou, saam met ander landbourolspelers, die besluit geneem om regstappe te doen.

“Hierdie stap is nie ligtelik geneem nie. Dit volg op jare se betrokkenheid, waarskuwings en versoeke vir dringende ingryping – insluitend toegang van die privaatsektor tot effektiewe entstowwe, ‘n deursigtige siektebeheerstrategie en beslissende leierskap om beide boere en die nasionale ekonomie te beskerm,” sê Francois Wilken, president van VL.

Die regsaksie, tesame met Sakeliga en Saai, poog om betekenisvolle en beslissende optrede af te dwing om die verspreiding van bek-en-klouseer te stop, Suid-Afrika se handelsbetrekkinge te beskerm en verdere ekonomiese vernietiging te voorkom. “Sonder onmiddellike korrektiewe maatreëls loop die land die risiko van langtermyn skade aan sy veebedrywe, uitvoerreputasie en voedselproduksiekapasiteit.”

Vrystaat Landbou benadruk dat hierdie krisis nie net ‘n boerderykwessie is nie – dit is ‘n nasionale ekonomiese en handelsnoodtoestand. “Die beskerming van dieregesondheid is fundamenteel vir die beskerming van werksgeleenthede, landelike stabiliteit en Suid-Afrika se aansien in globale landboumarkte.” Sê Wilken.

“Hierdie is nie ‘n lidmaatskapveldtog, politieke posisionering of ‘n poging om enige individu of party te diskrediteer nie,” sê Von Maltitz en Wilken. Dit is die stem van boere op grondvlak, desperaat, onder beleg en sonder opsies. Boere wat dringende, deursigtige en bekwame administratiewe optrede eis.

“Lewens, lewensonderhoud en ‘n noodsaaklike nasionale bedryf is op die spel, en boere veg vir niks meer as die kans om te oorleef nie!”