Die voortgesette konflik in die Midde-Ooste het beduidende onstabiliteit in wêreldwye energiemarkte veroorsaak, met Brent-ruoliepryse wat die afgelope weke skerp gestyg het. Hierdie styging vloei reeds deur na internasionale dieselpryse en globale kunsmismarkte, wat toenemende kostedruk vir Suid-Afrika se graan- en oliesaadprodusente skep.

Diesel verteenwoordig tussen 13% en 15% van ‘n graan- en oliesaadprodusent se veranderlike produksiekoste, en Suid-Afrika voer ‘n beduidende deel van sy binnelandse dieselbehoeftes in. Dit maak die landbousektor besonder kwesbaar vir wêreldwye prysskokke. Kunsmis, waarvan meer as 80% ingevoer word, maak 30% tot 50% van produsente se veranderlike produksiekoste uit, wat beteken dat stygende energiepryse produsente onder saamgestelde kostedruk plaas.

Graan SA het in onlangse korrespondensie aan die Departement van Minerale Hulpbronne en Energie en die Nasionale Tesourie gewaarsku dat huidige tendense tot ‘n beduidende verhoging in die volgende gereguleerde dieselprysaanpassing kan lei, wat R8 per liter kan oorskry – ‘n ontwikkeling wat addisionele finansiële druk op verbruikers, vervoerders en sleutelsektore van die ekonomie sal plaas, met die impak “veral ernstig vir die landbousektor.”

Die voorsitter van Graan SA, Richard Krige, het sy diepe kommer uitgespreek oor die druk wat produsente ervaar en dit
beskryf as “een van die mees betekenisvolle kosteskokke in onlangse jare”. Hy het bygevoeg:

“Soos Suid-Afrika voorberei vir wintergraan-aanplantings en die oes van somergewasse, bied die gekombineerde effek van stygende diesel- en kunsmispryse een van die grootste kosteskokke vir produsente in onlangse jare. Sonder tydelike verligting en verantwoordelike optrede deur alle rolspelers in die waardeketting, kan die impak op boerderyvolhoubaarheid – en dus voedselsekerheid – ernstig wees.”

Krige se opmerkings eggo kommer wat in Graan SA se formele voorleggings aan die regering uitgespreek is, waarin daarop gewys word dat brandstof ongeveer 14% van totale produksiekoste in primêre landbou uitmaak en dat energiegedrewe prysstygings direkte invloed op kunsmispryse het. Dit versterk die kostedruk regdeur die graanwaardeketting en het ‘n nadelige impak op graan- en oliesaadprodusente.

‘n Beroep op verantwoordelike kunsmisprysbepaling
Graan SA het ook aan die Kunsmisvereniging van Suid-Afrika (FERTASA) geskryf nadat berigte ontvang is dat sommige kunsmismaatskappye moontlik pryse verhoog op grond van globale gebeure, ondanks die feit dat hulle voorraad teen laer, vooraf-konflik pryse bekom het. Die organisasie doen ‘n beroep op verskaffers om opportunistiese of ongeregverdigde prysverhogings tydens hierdie kritieke tyd vir wintergraanprodusente – veral in die Wes-Kaap – te vermy.

Die uitvoerende hoof van Graan SA, dr. Tobias Doyer, het die belangrikheid van bedryfswye verantwoordelikheid beklemtoon:

“Wêreldkrisisse behoort nie as ‘n voorwendsel vir onnodige prysverhogings in Suid-Afrika gebruik te word nie. Ons doen ‘n beroep op kunsmismaatskappye, brandstofverskaffers en regeringsvennote om saam met ons te werk om die sektor gedurende hierdie wisselvallige tydperk te stabiliseer. Boere kan nie onbeperkte insetkosteskokke absorbeer nie, en Suid-Afrika kan nie ontwrigting in voedselproduksie bekostig nie.”

Sy opmerkings versterk die organisasie se beroep op gekoördineerde optrede oor die hele waardeketting om die landbousektor teen onnodige kostetoenames te beskerm.

Versekering van dieselbeskikbaarheid voor aanplanting en oes
Graan SA is ook in gesprek met dieselverskaffers en -verspreiders om voldoende dieseltoewysing vir die wintergraanaanplantingseisoen en die vinnig naderende somergraan-oesseisoen te verseker. Beskikbaarheid is noodsaaklik om ononderbroke voedselproduksie te handhaaf gedurende ‘n tydperk van verhoogde geopolitieke onsekerheid.

‘n Oproep tot Gekoördineerde Nasionale Ondersteuning
Om onmiddellike risiko’s te beperk, het Graan SA formele versoeke aan die regering en bedryfsorganisasies gerig vir:

• Tydelike belasting- of heffingsverligting om die April-brandstofprysverhoging te versag.
• Regverdige en deursigtige pryspraktyke vir kunsmis en diesel.
• Versekering van voldoende dieselvoorsiening vir komende aanplantings- en oesperiodes.

Graan SA wys ook daarop dat, hoewel boere 40% van die Algemene Brandstofheffing en 100% van die Padongelukfondsheffing via die dieselrabatstelsel terugkry, ‘n tydelike uitbreiding van hierdie rabat kritieke korttermynverligting kan bied.

“In ‘n tyd waar marges reeds onder druk is, hang die volhoubaarheid van graanproduksie nie net van globale toestande
af nie, maar ook van hoe effektief plaaslike rolspelers reageer,” het Doyer afgesluit.