Soos die Suid-Afrikaanse landbousektor die nuwe jaar betree, word die landskap deur ‘n kombinasie van geleenthede en omsigtigheid gekenmerk. Volgens Nedbank se hoof van landbouverkope, Daneel Rossouw, skep die huidige ekonomiese klimaat ‘n waardevolle geleentheid vir boere en agribesighede om hulself strategies te posisioneer.

‘Rentekoerse het die afgelope paar jaar gedaal en inflasie is nou rondom 3,5%,’ verduidelik Rossouw. ‘Hoewel hierdie syfers daarop dui dat daar moontlik nog ruimte vir rentekoersverlagings is, het ons baie min toename in landbouskuld gesien. Boere moet begin dink aan goeie skuld – die soort wat groei finansier en strategiese beleggings moontlik maak – eerder as om net op markdruk te reageer.’

Beleids- en finansiële faktore skep ‘n versigtige optimisme vir 2026,’ sê Rossouw. Ná ’n paar jaar van hoë leningskoste het 2025 die begin van ‘n betekenisvolle rentekoersverlagingsiklus gemerk. Die Suid-Afrikaanse Reserwebank se besluit om die repokoers in November tot 6,75% te verlaag toon op afnemende inflasiedruk en ‘n meer gebalanseerde vooruitsig vir ekonomiese groei.

‘Vir die landbousektor dui dit op ‘n meer ondersteunende finansieringsomgewing, maar steeds een wat met dissipline benader moet word,’ voeg hy by. ‘Boere moet hierdie kans benut om balansstate te konsolideer, in produktiwiteit en klimaatsveerkragtigheid te belê, markte en inkomstestrome te diversifiseer, en finansiële buffers teen klimaats- en geopolitieke risiko’s te versterk.’

Drie temas uit 2025 wat landbou in 2026 dryf

Met ‘n terugblik op 2025 wys Rossouw op drie groot temas wat steeds ‘n beduidende rol in 2026 speel:

• Diereproduksie en biosekuriteit: Diereproduksie, insluitend bees-, pluimvee-, vark- en ander veesektore, is verreweg die grootste segment van Suid-Afrikaanse landbou. Biosekuriteit het intussen ‘n kernfaktor vir groei en uitvoerprestasie geword. Uitdagings soos bek‑ en klouseer beklemtoon hoe belangrik samewerking regdeur die waardeketting is om die sektor se volhoubaarheid en marktoegang te beskerm.
• Wêreldhandel en tariewe: Verskuiwings in internasionale markte, insluitend wysigings aan die Wet op Afrika se Groei en Geleenthede (AGOA) en invoertariewe, het in 2025 ‘n mengsel van onsekerheid en dringendheid vir boere en uitvoerders geskep. Hoewel sekere gewasse ‘n mate van verligting ervaar het, was hoëwaarde‑uitvoere soos sitrus en tafeldruiwe onder druk. Dit beklemtoon hoe noodsaaklik markdiversifikasie en deeglike finansiële beplanning is om skokke te absorbeer en volhoubare groei te ondersteun.
• Klimaats- en weeruiterstes: Vloedrampe, droogtes en onvoorspelbare reënpatrone het verskeie provinsies en verskillende gewastipes geraak. Hierdie gebeure beklemtoon die dringende behoefte aan klimaatslim-landboupraktyke, groter beleggings in standvastigheid en ‘n langtermynbenadering tot risikobestuur.

Beplanning, vindingryke belegging en samewerking is noodsaaklik

Rossouw beklemtoon dat hierdie uitdagings die belangrikheid van strategiese finansiële bestuur benadruk. ‘Boerdery is nie iets wat oor die kort termyn werk nie,’ sê hy. ‘Dis ‘n 5‑ tot 10-jaar-sakeplan. Diegene wat markverskuiwings betyds raaksien, slim belê en risiko doeltreffend bestuur, sal die beste geposisioneer wees om volhoubaar te groei.’

Samewerking is ook noodsaaklik. ‘Om saam te werk – regoor georganiseerde landbou, agribesighede en die regering – is van kritieke belang, veral vir biosekuriteit en marktoegang. Gesamentlike beplanning, in lyn met gesonde finansiële strategieë, stel die sektor in staat om vinnig en met selfvertroue te reageer.’

Rossouw benadruk dat ‘n sterk, proaktiewe verhouding met ‘n finansiële vennoot uiters belangrik is wanneer tye moeilik raak. ‘Ons moedig ons kliënte aan om ons as ‘n vertrouenvennoot te sien, en om enige probleme vroegtydig met ons te bespreek. Dit help ons om ondersteuning te bied wat regtig sin maak, soos pasgemaakte, kontantvloei-vriendelike finansiering en die hersiening van lenings vir korttermynbefondsing. Dis presies wat ons nou doen vir kliënte wat deur die onlangse vloede in Limpopo geraak is.’

Ander strategieë om 2026 suksesvol te bestuur sluit die volgende in:

• Langtermynbeplanning met buigsaamheid: Dit is belangrik om ‘n 5- tot 10-jaar-plan te hȇ wat terselfdertyd buigsaam genoeg is om vinnig op mark- of beleidsveranderings te reageer. Só bly groei op die lang duur volhoubaar.
• Belegging in groei met ‘goeie skuld’: Deur strategies te leen om uit te brei of te moderniseer kan betekenisvolle waarde ontsluit – veral in hoëwaardesektore soos uitvoergerigte vrugteproduksie.
• Klimaatslim- en tegnologiegedrewe boerdery: Data, moniterings- en skandeer-apps en moderne landboutegnologie help om risiko te verlaag en doeltreffendheid te verbeter. Dit versterk ook winsgewendheid, selfs wanneer omstandighede onvoorspelbaar is.

Vir boere is die boodskap duidelik: 2026 bied geleenthede vir dié wat strategies beplan, wys belê en beskikbare finansiële hulpmiddels slim benut. Met noukeurige skuldbestuur, ‘n wakende oog op markaanwysings en ‘n langtermynvisie kan die Suid-Afrikaanse landbousektor die huidige uitdagings deurstaan en sterker en meer mededingend anderkant uitkom.

Bron: Nedbank