Categories: Artikels, Hulpbronbestuur, SA293-GewasproduksiePublished On: 5th July 2024

Droogtebestuur deel 1: Red jou veld – ruigteveld

By 7 min read

ken droogte 2

Die lekkerste lekker vir ՚n boer is om te sien hoe sy diere aan geil, gesonde weiding smul. Maar niks maak so seer as om diere te sien honger ly nie. Weidingsbestuur tydens en veral na ՚n droogte soos wat tans wydverspreid voorkom kan jou veld help om uiteindelik te herstel. En dit kan jou boerdery maak of breek. Die sukses van vee- en wildboerdery berus op die veld se drakrag wat nie net moet voldoen aan die boer se geldelike verwagtings nie, maar ook aan die ekologiese vereistes van natuurlike weiding.

Dit beteken dat die boer realisties moet wees oor hoeveel vee of wild hy op die plaas kan aanhou sonder om die veld te vernietig. Dit geld veral in droogtetye, en met die veranderende klimaatspatrone weens aardverwarming, is droogte, net soos vloede, amper ՚n gegewe. Februarie vanjaar was die droogste in 40 jaar in Suid-Afrika en die hoë temperatuur het ՚n vernietigende uitwerking op natuurlike veld.

Boere moet alles in hulle vermoë doen om die veld te beskerm.

Ken Coetzee van Conservation Management Services in George in die Suid-Kaap verduidelik in sy boek Caring for Natural Rangelands (2023) hoe boere die uitwerking van droogte in drie soorte veld kan versag sodat die plantegroei die droogte kan oorleef.

In hierdie kort reeks verskaf Ken riglyne vir die bestuur van natuurlike weiding in droë en half droë gebiede soos die subtropiese ruigteveld van die Oos-Kaap, waar spekboom (Portulacaria afra) ՚n kernrol speel; die Nama-Karoo wat gekenmerk word deur struikveld; en die grasveldbioom wat wyd voorkom.

“Die riglyne sal nie oral ewe maklik toegepas kan word nie en weens geldelike oorwegings dalk glad nie moontlik wees nie. Maar die riglyne kan help om te voorkom dat die droogte veld totaal verwoes sodat die boer na die droogte sy boerdery kan voortsit,” sê Ken.

‘n Koedoe in die subtropiese ruigteveld van die Oos-Kaap. Die veld bied goeie weiding vir wild en vee, maar moet goed bestuur word tydens en na ՚n droogte. (Bron: Pixabay)

Subtropiese ruigteveld

Die subtropiese ruigteveld van die Oos-Kaap is baie belangrik vir vee- en wildboerdery. Die droogte van 2016 tot 2019 het katastrofiese gevolge vir Oos-Kaapse boere gehad, want toe die veld nie meer die vee en wild kon onderhou nie, moes hulle duur voer aankoop.

Die ruigteveld word gereeld onderwerp aan droogtes want die reënval is laag en onvoorspelbaar. “Deesdae is daar ՚n 25% kans dat die gebied minder as 80% van die normale jaarlikse reënval ontvang wat, gepaardgaande met uitermate hoë temperatuur, lei tot uiterste droogtetoestande,” sê Ken. Die uiterste droë toestande kan veroorsaak dat plante soveel blare verloor dat dit permanent beskadig word.

Om te voorkom dat dit gebeur moet die plantegroei gedurende die droogte, maar veral ook nadat die droogte gebreek is, uiters omsigtig bestuur word om hergroei te verseker.

Spekboom is ՚n belangrike voedselbron, maar dit moet teen oorbenutting beskerm word.

Struikkomponent

Die struikkomponent van die ruigteveld vorm die basis waaruit die veld moet herontwikkel, maar as dit deur oorbeweiding beskadig is, gaan dit nooit weer volkome herstel nie.

Weens die wisselvallige reënval kan daar nie staatgemaak word op die struik- en graskomponent van ruigteveld as bron van voeding vir plantvreters nie. Om dit te beskerm moet dit oordeelkundig of verkieslik glad nie gedurende ՚n kwaai droogte benut word nie, want selfs goeie reëns sal dit nie kan red nie.

Wanneer diere toegelaat word om die veld te swaar te bewei, stroop hulle die blare, takkies en stamme van die struike kaal. Afhangend van die seisoen en watter plante swaar bewei is, herstel die plante nie eenvormig nie. Dit is ook nie moontlik om te voorspel hoe lank dit gaan duur voor die plante wat hulle blare verloor het herstel nie. Weens herhaalde oorbeweiding kan die plant dalk glad nie herstel nie en dan is die boer die voedingsbron kwyt.

Spekboom is ՚n sleutelplant van ruigteveld en moet beskerm word as ՚n belangrike voedselbron vir vee en wild. As die takke en blare voortdurend stomp afgevreet word verloor die boom die vermoë om laaghangende takke te laat wortel skiet waar dit aan die grond raak. Die takke vorm ՚n gordyn wat help om ՚n mikroklimaat onder die boom te skep wat nodig is vir gesonde groei.

Verskeie doringagtige maar eetbare struike soos wolwedoring (Gymnosporia buxifolia), byangelbos of groendoring (Azima tetracantha), soetdoring (Vachellia karroo), kriedoring (Lycium oxycarpum) en doringtaaibos (Searsia longispina) kom ook in die ruigtes voor. Die plante help om oorbeweiding van ander eetbare plante te voorkom.

Die laag plantmateriaal op die grond onder die spekboom en ander struike is noodsaaklik vir gesonde veld. In die afwesigheid daarvan daal die voginhoud, die grondtemperatuur styg en as dit dan reën verspoel die grond. Die grond verarm en die ruigte word al droër en yler en oper.

Groot stukke ruigteveld is nodig om nuwe groei te beskerm en dit is belangrik dat hulle ook nie oorbewei word nie. Die ooptes gee die vee toegang tot weiding en help die plante om te groei, maar te veel oop ruimtes lei tot minder veld en minder voëls en ander diere wat kan help met saadverspreiding en ontkieming.

As die plantegroei te yl raak, sal nuwe plante te blootgestel wees aan die elemente om te oorleef en te herstel. Volgens Ken is die diere se kondisie nie ՚n maatstaf vir oorbeweiding nie, want teen die tyd dat hulle merkbaar agteruitgaan is die ruigteveld gewoonlik al so verniel dat karoobossies dit inneem.

Verseker dat die ruigteveld oorleef deur:

  • ongefragmenteerde ruigtes te behou;
  • te verseker daar is ՚n onversteurde laag blare en ander organiese materiaal onder die struike;
  • noodsaaklike plante wat beskerming aan nuwe plante bied te behou;
  • konserwatiewe weiding gedurende en na ՚n droogte.

Spekboom in blom. (Bron: Ken Coetzee)

Bestuurswenke

Monitering

Moniteer reënval en verminder die aantal vee/wild ooreenkomstig as ՚n tydige maatreël wanneer die veld al droër raak ten einde ՚n ramp te voorkom. Maak veral seker die spekbome se takke en die gebied onder die boom is onversteurd. Oorbeweiding en hoefaksie kan die blaremat vernietig en minder blare en takke aan die struike lei tot minder blare op die grond.

Moniteer die weidingsdruk oral in die kampe en let op hoeveel blare aan die vreetbare plante is. Verwyder diere wat die plante teiken.

Let op watter jong plante in die ruigte besig is om terug te sterf, want dit kan ՚n teken van oorbeweiding wees. Maak seker die oop ruimtes word nie groter nie. Kap penne in as merkers en neem foto’s met ՚n datum op vanaf dieselfde plek sodat dit later vergelyk kan word.

Weidingsrotasie

Moenie meer as 50% vir die drakrag vir grasvreters (beeste) en gemengde vreters (skape), en 50% van die drakrag vir blaarvreters (bokke) oorskry nie.

Roteer die weiding volgens hierdie drakrag. As die plante swaar bewei is, moet dit vir ՚n lang rustydperk toegelaat word om te herstel sodat die blare, takke en gras wat opgevreet is weer kan groei.

՚n Behoorlike rustyd sal ook die plante toelaat om te blom en saad te skiet, wat weer kan uitloop en nuwe plante word.

Hou noukeurig boek van die weidingsrotasie in die kampe sodat dit in die toekoms vergelyk en aangepas kan word indien nodig.

Hoe gemaak as die ruigte heeltemal vernietig is?

Wanneer die plantegroei heeltemal opgevreet, onherstelbaar beskadig en die ruigteveld met dwergstruikveld vervang
is, kan jy die volgende oorweeg:

Omhein enige oorblywende ruigteveld om te voorkom dat dit verder bewei en beskadig word en restoureer die veld met pionierspesies.

Bestuur die plantbedekking op so ՚n manier dat dit die digste bedekking moontlik kan vorm. Hoe digter die plantbedekking, hoe minder gronderosie sal plaasvind en dit sal gunstige toestande skep vir nuwe plante om te groei.

Pas aktiewe gronderosiebeheer toe waar die verlies aan ruigteveld tot versnelde gronderosie gelei het.

Caring for Natural Rangelands (bygewerkte tweede uitgawe 2023 is ՚n praktiese gids vir die bewaring van natuurlike veld). Dit word uitgegee deur New Voices Publishing en is beskikbaar by Ken Coetzee by +27-76-227-5056 of consken@mweb.co.za.

0

Deel hierdie artikel.

Leave A Comment

0