Die aanplant van doringlose turksvye as veevoer raak toenemend gewild, veral in droë en semi-droë gebiede waar waterbronne en veevoerbehoeftes ՚n konstante uitdaging bied. Doringlose turksvye (Opuntia spp.) bied ՚n volhoubare en kostedoeltreffende oplossing, aangesien dit goed aanpas by verskeie klimaatstoestande en min water benodig om te groei.

Die plante is nie net voedsaam vir vee nie, maar het ook die potensiaal om die landbou-ekostelsel te bevoordeel deur gronderosie te voorkom en biodiversiteit te bevorder. Hierdie artikel ondersoek die voordele van die aanplant van doringlose turksvye as veevoer, sowel as die praktiese aspekte van hierdie benadering vir volhoubare landbou.

Gebruik van turksvye as veevoer

Die doringlose turksvy het die potensiaal om die landskap van veevoervervaardiging in Suid-Afrika radikaal te verander. Boere in die droër streke van die land kan hierdie gewas aanplant om hulle veld se drakrag aansienlik te verhoog of om as ՚n buffer teen droogtes te dien, afhangende van die omvang van die aanplantings op ՚n spesifieke plaas.

Volgens verskeie studies kan tot sowat 25 ton vars vrugte per hektaar geproduseer word, terwyl die produksie van blare tot 140 ton nat materiaal per hektaar (of 14 ton droë materiaal per hektaar) per jaar kan wees, gegrond op ՚n digtheid van 1 000 plante per hektaar.

Voedingswaarde

Turksvye is hoofsaaklik ՚n bron van energie, maar het ՚n lae proteïeninhoud. Wanneer dit bemes word, kan die proteïeninhoud van turksvye tot ongeveer 8% op ՚n droë basis verhoog. Dit maak turksvye ՚n waardevolle bestanddeel in onderhoudsrantsoene.

Vir turksvye wat spesifiek vir voer aangeplant en behoorlik bemes is, is die tipiese voedingswaarde soos volg:

• Droë materiaal: 9 tot 10%
• Proteïen op ՚n droë grondslag: 8%
• Energie op ՚n droë grondslag: 6,6 MJ/kg (in vergelyking met mielies wat sowat 12 tot 13 MJ/kg bevat)
• Ruvesel op ՚n droë grondslag: 15%

Wanneer die dieet van skape ՚n groot persentasie turksvye insluit, kan hulle mis baie nat wees, wat dit laat lyk asof die diere buikloop het. Navorsing het  egter gewys dat die slymgom in die blare die oorsaak is van die nat mis. Hierdie slymgom word nie deur die verteringstelsel afgebreek nie, en dit bind water op ՚n manier wat dit onmoontlik maak om dit in die dermkanaal te absorbeer om die tipiese droë skaapmis te vorm. Die nat mis het nie die kenmerkende reuk van buikloop nie, wat dui op die feit dat dit nie deur patogene of ՚n wanfunksie van die verteringstelsel veroorsaak word nie.

Metodes om turksvye as veevoer te gebruik

Vir skape moet die blare afgesny en uitgestrooi word. Dit is nie nodig om die blare te kerf nie, aangesien die skape dit volledig kan benut sonder die behoefte om dit te kerf. Proewe wat gedoen is om skape direk op die plante te laat wei, het getoon dat die skape die bas van die plante van onder af eet en nie hoog genoeg kan kom om die plant eweredig
te bewei nie, wat beweiding deur skape as ՚n opsie uitsluit.

In ՚n latere proef is beeste gebruik om die plante direk te bewei, wat baie belowend was. Die plante moet egter minstens drie jaar oud wees om ՚n sterk raam te hê met harder stamme wat nie deur die beeste afgeskeur kan word nie. Dit is ook uiters belangrik om die plante net een keer te bewei en hulle dan ՚n minimum van een jaar te gee om te herstel. Alhoewel die proewe nog in ՚n vroeë fase is, lyk dit of die beste metode sal wees om die plante in klein blokke te laat wei en dan ՚n rusperiode van 12 tot 24 maande te gee voordat dit weer bewei word.

՚n Groot voordeel van die turksvy is dat die plant regdeur die jaar dieselfde vorm behou, wat beteken dat die boer 365 dae per jaar ՚n konstante bron van voer het. Dit is nie nodig om blare af te sny en vir later te berg nie – die blare kan aan die plante bly en gesny word soos dit benodig word.

Enkele belangrike opmerkings

Volgens navorsing sal boere wat turksvye aanplant nie sukses behaal nie, tensy hulle bereid is om die volgende stappe te volg.

Sonder hierdie aksies is dit ՚n onsuksesvolle poging en ՚n mors van geld:

Beveiliging van aanplantings: Dit is belangrik om aanplantings goed te omhein, aangesien vee en wild soos koedoes, duikers en steenbokke in een aand die hele aanplanting kan verwoes. Indien omheining nie moontlik is nie, moet die boer bereid wees om probleemdiere te beheer. Wanneer die plante ouer as twee jaar is, sal die skade wat deur kleiner bokkies soos steenbokke en duikers aanrig egter baie beperk wees.

Gereelde boordinspeksie: Dit is van deurslaggewende belang dat die boorde minstens een keer per maand (of selfs meer gereeld) deur goed opgeleide personeel geïnspekteer word om enige tekens van kosjeniel of turksvyvlieg (cactoblastis) te identifiseer. Kosjeniel moet op die blare doodgemaak word, en besmette blare wat turksvyvlieg as ՚n oorsaak het, moet onmiddellik afgesny en aan vee gevoer word. Dit is ook uiters belangrik om die afgesnyde materiaal dadelik uit die boord te verwyder.

Bestuur van die boord: Elke voornemende produsent moet besef dat turksvyboorde dieselfde aandag en sorg benodig as enige ander boorde of gewasse. Alhoewel turksvye in baie van Suid-Afrika se droër streke sonder besproeiing geplant kan word, is dit steeds nodig om die boorde jaarliks te bemes, te snoei, en vry van siektes te hou.

Rypskade: As daar tekens van rypskade is, moet alle blare wat sigbare skade of vrot toon onmiddellik afgesny word en aan die vee gevoer word. Weer eens, dit is noodsaaklik om die gesnyde materiaal dadelik uit die boord te verwyder.

Bemesting: Jaarlikse bemesting is noodsaaklik, want daarsonder sal die plant nie sy volle produksiepotensiaal bereik nie en dit sal die boer ՚n beduidende persentasie produksie kos. In die winter kan die plant geel word as gevolg van stikstoftekort, wat dit meer vatbaar maak vir rypskade. Stikstof het ook ՚n positiewe invloed op die proteïeninhoud van die blare.

Besproeiing: Dit is nie altyd nodig nie, maar in gebiede waar reënval minder as 300 mm per jaar is, word besproeiing aanbeveel om voldoende produksie te verseker. Die aanplant en gebruik van doringlose turksvye as veevoer bied opwindende moontlikhede vir volhoubare landbou in Suid-Afrika, veral in die droër streke. Met die nodige sorg en bestuursmaatreëls, kan boere nie net die drakrag van hulle plase verhoog nie, maar ook die impak van droogtes verminder en ՚n konstante voerbron vir hulle diere verseker. Dit is belangrik om alle stappe wat in hierdie artikel genoem is, noukeurig te volg om die sukses van turksvy as veevoer te waarborg.

In die volgende deel kyk ons na die keuse van kultivars, wat ՚n belangrike rol speel in die optimalisering van produksie en die volhoubaarheid van hierdie gewas.

Vir enige ander navrae besoek Witkraal Boerdery se webwerf by www.witkraal.co.za. Bronverwysing Witkraal. (2022, Maart). Turksvye as veevoer [PDF]. Witkraal Boerdery.