Categories: NuusPublished On: 5th July 2024

Weervoorspelling: Nog ryp op pad

By 6 min read

icing-7573324_1280

Foto: Pixabay

Deur Johan van den Berg, Landbouweerkundige – Santam Landbou

Die afgelope seisoen is gekenmerk deur ‘n El Nino verskynsel met see-oppevlaktemperature warmer as normaal in die sentrale Stille Oseaan. Warmer as normale see-oppervlaktemperature het ook in die westelike Indiese Oseaan voorgekom wat weer- en klimaatspatrone beïnvloed het. Globale verwarming begin ook ‘n al groter rol speel en die gekombineerde effek met El Nino en die Indiese Oseaan, was verantwoordelik vir baie groot variasie in klimaatstoestande.

Die grootste impak was op reënvalverspreiding gedurende die seisoen met baie droë en warm toestande in die belangrike Februarie/ Maart periode en swaar reën en vloedtoestande in sekere gebiede in veral die April tot Junie 2024 periode. Swaar sneeu het in die eerste week van Junie voorgekom wat abnormaal vroeg is vir hierdie hoeveelheid sneeu. Terselfdertyd het swaar reën en vloedtoestande oor veral die kusgebiede van die Oos-Kaap en KwaZulu-Natal voorgekom.

Dit was veroorsaak deur ‘n afsnylaagdruksisteem tesame met ‘n sterk frontale stelsel wat groot hoeveelhede vog gekonsentreer oor kleiner gebiede en genoeg vog en lae temperature was teenwoordig ook vir sneeu. Hierdie tipe van afsnylaagdruksisteem is kenmerkend van die afgelope klompie seisoene en kan deels toegeskryf word aan die effek van klimaatsverandering.

Daar was ook ‘n tornado oor die sentrale kusgebiede van KwaZulu-Natal. Tornado’s ontwikkel wanneer warm vogtige lug met koue lug meng en daar ‘n baie sterk wind skeerkrag (wind shear) ontwikkel met verskillende snelhede en rigtings op verskillende vlakke van atmosfeer.

ENSO (EL NINO SUIDELIKE OSSILASIE)

ENSO bestaan uit twee fases:

El Nino (warm fase) en La Nina (koeler fase) met ongeveer 40% van seisoene (Julie tot Junie) in ‘n tussen-in of neutrale fase. Rofweg is 30% van seisoene in die verlede gekenmerk deur El Nino- en 30% deur La Nina-toestande.

As daar egter na die verhouding tussen El Nino en La Nina gekyk word vanaf die jaar 2000, is daar ‘n duidelike neiging na meer La Nina-verskynsels: Daar was twaalf La Nina episodes (seisoene) uit die 25 seisoene (sluit 2024/25 se verwagte La Nina in), wat ‘n 48% voorkoms is in vergelyking met die agt El Nino seisoene (32%) en slegs 20% neutrale seisoene. Die huidige hoë konsentrasie van La Nina episodes sedert 2020/21 (verwagte La Nina van 2024/25 ingesluit) met vier uit vyf seisoene La Nina-neigend, herinner baie aan die 2007/08 tot 2011/12 periode met twee agtereenvolgende La Nina verskynsels (2007/08 en 2008/09), gevolg deur die 2009/10 El Nino en daarna weer die twee La Nina-verskynsels van 2010/11 en 2011/12.

Hierdie periode van vyf seisoene is gevolg deur twee ENSO neutrale jare (2012/13 en 2013/14) en twee El Nino verskynsels wat die “super” El Nino van 2015/16 ingesluit het. As daar dus na die geskiedenis van ENSO gekyk word sedert die jaar 2000, is daar ‘n baie groot waarskynlikheid dat ENSO neutrale en meer El Nino seisoene kan voorkom vanaf 2025/26. Wat die komende somerseisoen betref (Suidelike Halfrond), is daar ‘n meer as 80% waarskynlikheid dat ‘n matige tot sterk La Nina verskynsel kan voorkom met bogemiddelde somerreënval. KLIMAATSVOORUITSKOUING Junie 2024 Johan van den Berg Landbouweerkundige Santam is ‘n gemagtigde verskaffer van finansiële dienste (VFD 3416), ‘n gelisensieerde nie-lewensversekeraar en beheermaatskappy van sy groepmaatskappye.

REËNVAL EN RYPVOORUITSKOUING

Somerreënvalgebied

Noordelike en noordwestelike Limpopo sowel as noordoostelike dele van die Noordwes Provinsie

-Gemiddelde tot ondergemiddelde reënval vanaf Junie tot Oktober maar gemiddeld tot bogemiddeld vanaf November tot Februarie met ‘n moontlike droër tydperk in Maart/April.

– Laaste rypdatum: Eerste week van Augustus.

Sentrale tot suidelike Limpopo en noordelike dele van Mpumalanga

-Gemiddelde tot ondergemiddelde reënval tot September maar gemiddeld tot bo-gemiddeld vanaf Oktober tot Desember. Swakker toestande vanaf Januarie tot Maart.

-Laaste rypdatum: Tweede week van Augustus.

Gauteng, aangrensende dele van die Noordwes Provinsie asook sentrale tot suidelike dele van Mpumalanga

– Gemiddelde tot ondergemiddelde reënval tot September; gemiddeld tot bogemiddeld vanaf Oktober tot Januarie maar gemiddeld tot effens ondergemiddeld in Februarie en Maart.

– Laaste rypdatum: Middel September weswaarts en eerste week van Oktober ooswaarts.

Sentrale tot noordelike dele van KwaZulu-Natal (binneland) en aangrensende dele van Mpumalanga

– Gemiddelde tot ondergemiddelde reënval vanaf Junie tot Augustus maar gemiddeld tot bogemiddeld vanaf September tot Desember. Gemiddeld tot ondergemiddeld vanaf Januarie tot Maart.

– Laaste rypdatum: Eerste week van Oktober.

Suidelike dele van KwaZulu-Natal (binneland); noordoostelike dele van die Oos-Kaap en suidoostelike dele van die Vrystaat

– Ongeveer gemiddelde reënval vanaf Junie tot die einde van September maar bogemiddeld vanaf November tot Januarie; gemiddeld tot ondergemiddeld vir Februarie en Maart.

– Laaste rypdatum: Tweede week van Oktober.

Sentrale tot westelike dele van die Vrystaat; Noordwes Provinsie (westelike en suidelike dele) asook noordoostelike dele van die Noord-Kaap

– Gemiddelde tot ondergemiddelde reënval vanaf Julie tot November maar bogemiddeld vanaf die einde van November tot Maart.

– Laaste rypdatum: Einde van September.

Kalahari, suidoostelike dele van die Noord-Kaap en aangrensende dele van die Ooskaap

– Ondergemiddelde reënval tot einde November maar gemiddeld tot bogemiddeld vir Desember en Januarie maar word bogemiddeld vir Februarie en Maart.

– Laaste rypdatum: Einde September.

Suidwestelike dele van die Noord-Kaap en aangrensende binneland van die Weskaap

– Gemiddeld tot bogemiddelde reënval vanaf Junie tot Oktober en neig meer na gemiddeld vir die somer.

– Laaste rypdatum: Eerste week van Oktober.

Sentrale tot oostelike dele van die Oos-Kaap en Tuinroete

– Gemiddeld tot bogemiddelde reënval tot Oktober maar neig na gemiddeld vanaf November tot Maart.

– Laaste rypdatum: Middel September.

Suidkaap en Rûens

– Gemiddelde tot bogemiddelde reënval vanaf Junie tot September maar neig na gemiddeld vir die somer.

– Laaste rypdatum: Tweede week van Augustus.

Wynlande en Swartland

– Gemiddelde tot bogemiddelde reënval vanaf Junie tot middel Augustus maar ondergemiddeld vanaf September tot Januarie.

– Laaste rypdatum: Laaste week van Augustus. Santam is ‘n gemagtigde verskaffer van finansiële dienste (VFD 3416), ‘n gelisensieerde nie-lewensversekeraar en beheermaatskappy van sy groepmaatskappye.

INTERNASIONALE TOESTANDE

– Die VSA is die grootste produsent van grane in die wêreld. Met ‘n jaarlikse mielieproduksie van tot 390 miljoen ton (2023 oes), is dit verantwoordelik vir ongeveer een derde van die globale mielieproduksie. Omdat die VSA in die Noordelike Halfrond is, is die Junie tot September periode baie krities in terme van somergraanproduksie. Huidige toestande is redelik gunstig maar daar is aanduidings van droër toestande in die baie kritieke Julie/Augustus periode in die westelike produksiegebiede met ‘n oormaat reën in die oostelike produksiegebiede maar die grootste deel behoort te neig na gemiddeld reënval.

– Verwagte droër toestande in Ukraïne en Rusland kan veral somergewasse later in die jaar negatief beïnvloed.

– Baie droë toestande word weer verwag vir Argentinië en die suidelike dele van Brasilië vanaf November tot Februarie wat die mielie- en sojabone oes kan benadeel.

– Met die La Nina op hande is dit goeie nuus vir Australië se koringproduksie en kan bogemiddelde opbrengste geoes word in November.

– Wêreldgraanvoorrade is egter steeds baie hoog en kleiner produksie afwykings gaan nie noodwendig ‘n groot impak uitoefen op internasionale pryse nie. Dit is egter belangrik om die oesvordering van die VSA-somergewasse dop te hou.

IMPAK VAN KLIMAATSVERANDERING WAT SUID-AFRIKA INSLUIT SEKERE TENDENSE

  • Ekstreme hoë temperature neig al hoe hoër wat verantwoordelik is vir langer en meer intense hittegolftoestande. Dit is veral geldig tydens El Nino seisoene in Suid Afrika.
  • Daar is ‘n verskuiwing in die laaste datum vir ryp en koue toestande wat al hoe later neig. Laaste rypdatums het in die sentrale tot suidelike dele van Suid-Afrika met tussen een en drie weke later geskuif.
  • Ekstreme lae temperature neig laer met uiterste koue toestande oor korter periodes, veral in die laaste deel van die winter en lente.
  • Daar begin ‘n groter gaping ontstaan tussen maksimum- en minimumtemperature wat die risiko vir rypskade by plantegewasse verhoog. Hoër maksimumtemperature stimuleer groei en ontwikkeling terwyl laatryp en skerp dalings in temperatuur, veral in die lente, nuwe groei kan beskadig.
0

Deel hierdie artikel.

Leave A Comment

0