Graan SA doen ’n dringende beroep op die regering om op te tree ten opsigte van bekostigbare oesversekering, aangesien ernstige reëntekorte die Swartland se koringoes en Suid-Afrika se produksievermoë bedreig.

Graan SA het ernstige kommer uitgespreek oor die verslegtende toestande in die Swartland, waar graanprodusente nóg ’n uiters moeilike produksieseisoen beleef en sommige produsente beraam dat 25% tot 30% van hul oespotensiaal reeds verlore kan wees, bo en behalwe ’n afname in hektare aangeplant.

Opvolgreën is dringend nodig. Die situasie ontbloot egter ’n veel groter probleem: Suid-Afrikaanse graanprodusente word toenemend verwag om klimaat- en produksierisiko te dra wat ekonomies nie meer alleen geabsorbeer kan word nie.

“Die Swartland produsente is in die moeilikheid. Dit gaan nie bloot oor een droë tydperk of een moeilike seisoen nie. Marges is reeds oor etlike jare uitgekalwe, produksierisiko’s neem toe en produsente het baie min finansiële buffer oor wanneer die reën wegbly,” sê Graan SA se uitvoerende hoof, dr. Tobias Doyer.

’n Seisoen wat dramaties verander het

Die Swartland het die 2026-produksieseisoen met bemoedigende reënval begin. Streeksdata wat deur Overberg Agri verskaf is, toon dat ongeveer 176 mm reën gedurende April en Mei aangeteken is, teenoor ’n tienjaargemiddeld van ongeveer 66 mm.

Produsente het gevolglik geplant, kunsmis toegedien en beduidende produksie-uitgawes aangegaan, ten spyte van ekonomiese produksiedruk.

Toestande het daarna dramaties verander.

Van Junie tot Augustus is slegs ongeveer 43 mm reën aangeteken, teenoor ’n tienjaargemiddeld van ongeveer 202 mm – byna 79% onder die gemiddelde.

Vir ’n droëlandprodusent vertel totale reënval alleen nie die volle verhaal nie. Die tydsberekening en verspreiding van reënval bepaal of ’n gewas sy potensiaal kan bereik. Teen die tyd dat toestande versleg, is ’n groot deel van die koste om die gewas te produseer reeds aangegaan.

Saad kan nie weer uit die grond gehaal word nie. Kunsmis kan nie teruggeneem word nie. Diesel-, arbeids-, finansierings- en gewasbeskermingskoste is reeds aangegaan.

Produsente het al minder ruimte om verliese te absorbeer

Terselfdertyd krimp die finansiële marge waarmee hierdie risiko gedra kan word.
Plaasvlaksyfers wat deur ’n Swartland-produsent verskaf is, toon dat direkte insetkoste tussen 2016 en 2026 met ongeveer 65% toegeneem het, terwyl die geraamde plaashekprys van koring met slegs ongeveer 36% gestyg het.

Hierdie syfers weerspieël nie ten volle die skerp styging in die vervangingskoste van masjinerie, onderhoud, arbeid, finansiering en die koste van kapitaal nie.

Produsente het hierop gereageer deur meer doeltreffend te boer. Hulle het bewaringslandbou toegepas, grondgesondheid en watergebruiksdoeltreffendheid verbeter, in beter genetika belê en voortdurend daarna gestreef om opbrengste te verhoog.

Produsente het deur SACTA ongeveer R986 miljoen tot teling en tegnologie bygedra, wat gelei het tot die vrystelling van 231 nuwe variëteite, insluitend 66 koringvariëteite.

Daar is egter ’n beperking op wat beter boerderypraktyke kan bereik. Produsente kan water beter bestuur. Hulle kan nie reën vervaardig nie.

Die regering kan nie produsente alleen met hierdie risiko laat nie

Graan SA is van mening dat bekostigbare en betekenisvolle oesversekering nou ’n nasionale landbouprioriteit moet word.

Suid-Afrika beskik oor landbouversekeringsprodukte, maar betekenisvolle multirisiko- of opbrengsgebaseerde dekking bly vir baie droëlandprodusente, wat reeds met uiters klein marges werk, onbekostigbaar of ontoeganklik.

Weerverwante indeksversekering is reeds in Suid-Afrika moontlik gemaak en vooruitgang in weerstasies, satellietinligting, grondvogmonitering en ander data maak toenemend gesofistikeerde risikoprodukte moontlik.

Wat ontbreek, is die skaal en openbare-private ondersteuning wat nodig is om hierdie meganismes bekostigbaar te maak.

“Die regering kan nie voortgaan om klimaatsrisiko bloot as die produsent se probleem te beskou nie,” sê Doyer.

“Wanneer ’n produsent ondergaan, verloor Suid-Afrika nie bloot daardie individuele onderneming nie. Ons verloor produksievermoë, werkgeleenthede, vaardighede, infrastruktuur en uiteindelik ’n groter mate van ons voedselsekerheidsweerbaarheid.”

Internasionaal funksioneer baie groot landbouproduserende lande binne stelsels waar regerings landbouproduksierisiko deel deur gesubsidieerde oesversekeringspremies, rampprogramme of ander risikobestuursmeganismes.

Graan SA vra nie dat produsente teen normale besigheidsrisiko beskerm of ’n wins gewaarborg moet word nie.

Die organisasie vra vir ’n realistiese vennootskap tussen die regering, produsente, versekeraars en die landbouwaardeketting om te verseker dat buitengewone klimaatsrisiko nie stelselmatig andersins lewensvatbare produsente uit produksie dwing nie.

Suid-Afrika kan nie bekostig om aan te hou om koringprodusente te verloor nie

Die waarskuwing kom op ’n tydstip wanneer die oppervlakte onder koringproduksie in Suid-Afrika reeds op die laagste vlak in 97 jaar is. Die kommer strek dus veel verder as bloot die grootte van die 2026-Swartlandoes.

Herhaalde verliese dwing produsente om te heroorweeg waar hulle grond en kapitaal aanwend. In die Swartland kan produsente toenemend grond wegskuif van koring na vee of ander ondernemings wat ’n meer volhoubare balans tussen risiko en opbrengs bied.

Wanneer produsente, masjinerie, infrastruktuur en kundigheid eers die koringbedryf verlaat het, kan dit nie bloot weer aangeskakel word wanneer Suid-Afrika dit nodig het nie.

Die gevolge strek veel verder as die plaashek.

Navorsing deur BFAP beraam dat Suid-Afrika se koringwaardeketting ongeveer R70 miljard tot R75 miljard tot die ekonomie bydra en sowat 90 000 werkgeleenthede ondersteun, terwyl koringgebaseerde produkte deur ongeveer 96% van Suid-Afrikaanse huishoudings verbruik word.

Graan SA vra dringende optrede

Graan SA is van mening dat die regering en die bedryf dringend ’n gekoördineerde reaksie moet ontwikkel wat die volgende insluit:

• bekostigbare indeksgebaseerde en multirisiko-oesversekering vir droëlandprodusente;
• ’n openbare-private meganisme om oesversekeringspremies op voldoende skaal te ondersteun;
• groter gebruik van streekreënval-, satelliet-, grondvog- en weerstasiedata om geloofwaardige versekeringsprodukte te ontwikkel;
• ’n responsiewe koringtarief- en regulatoriese omgewing wat die werklikhede waarmee plaaslike produsente gekonfronteer word, erken;
• voortgesette investering in teling, genetika en agronomiese navorsing; en
• markmeganismes wat doeltreffende prysontdekking moontlik maak en ligging en kwaliteit behoorlik erken.

“Die vraag wat Suid-Afrika eenvoudig moet beantwoord, is: Beskou ons plaaslike koringproduksie as strategies belangrik, en wat is ons bereid om te doen om plaaslike produsente in besigheid te hou?” vra Doyer.

“Suid-Afrikaanse koringprodusente vra nie om sonder risiko te boer nie. Maar daar kan nie van hulle verwag word om ’n toenemende kombinasie van klimaat-, produksie- en markrisiko alleen te dra nie. As ons wag totdat produsente reeds die bedryf verlaat het, sal dit veel moeiliker en baie duurder wees om daardie produksievermoë te herbou as om dit nou te beskerm.”