Categories: Artikels, Vee en WildPublished On: 7th March 2024

Holistiese bestuur slaan wurmbesmetting hok

By 8 min read

long 4

Weerstand teen wurmmiddels is een van die toestande wat veeboere die meeste vrees. Maar daar is raad. ’n Holistiese, goed geïntegreerde program vir die voorkoming en behandeling van inwendige parasiete kan weerstandigheid teen middels die hoofte bied.

Volgens die Herkouerveterinêre Vereniging van Suid-Afrika (RuVasa) se maandelikse verslag moet boere teen die begin van herfs veral op die uitkyk wees vir klostridiale siektes, soos sponssiekte, bloednier, lamsiekte, ensoötiese aborsie, rooiderm, bloedderm, E.coli, klem-in-die-kaak en longontsteking. Design Biologix het pas ’n nuwe entstof, Ovivax, vir longontsteking in skape en bokke bekend gestel.

Wees op die uitkyk vir oogsiektes, absesse en vrotpootjie, koksidiose en kriptosporidiose, asook haarwurm, rondewurm en knoppieswurm.

Daar is goeie entstowwe beskikbaar en ’n boer kan in samewerking met ’n veearts ’n deurdagte inentingsprogram saamstel wat wurmbesmetting kan hokslaan.

Dragtige en lakterende volwasse diere en suip- en pasgespeende lammers en kalwers is die kwesbaarste vir wurmbesmetting.

Kudde- en weidingbestuur

Goeie bestuur is die sleutel tot suksesvolle wurmbestuur. Dit sluit die skeiding van die klasse, verdeling van weiding, en afwisseling van gashere in. Dit sluit ook die bestuur van die kudde, gebruik van veegenetika, meting van parasiet-besmetting en die aanwending van middels vir optimale beheer in.

Verdeling in groepe of klasse

Die verskillende groepe diere in die kudde verskil in vatbaarheid en verdraagsaamheid vir parasiete. Die verskillende klasse of groepe sluit swaardragtige diere, lakterende diere, suip- en pas gespeende kalwers, kalwers van een tot twee jaar oud, en vervangingsverse in.

Dragtige en lakterende volwassediere en suip- en pasgespeende lammers en kalwers is die kwesbaarste vir wurmbesmetting.

Deur die vee in verskillende groepe te deel wat afsonderlik wei en bestuur word, kan na hulle besondere behoeftes omgesien word. Indien die kudde nie in die verskillende groepe opgedeel word nie, sal die hele kudde volgens die mees vatbare diere behandel moet word, wat onnodig en duur is.

Die verskillende groepe diere in die kudde verskil in vatbaarheid en verdraagsaamheid vir parasiete.

Verdeling van weiding

Weiding wat in kampe verdeel is maak parasietbestuur meer prakties en ekonomies. Indien nie, moet alle vee of hulle vatbaar vir parasiete is of nie, behandel moet word om te voorkom dat meer diere besmet word. Wanneer weidingskampe toegelaat word om te rus verbeter dit die weiding terwyl dit die parasiete benadeel omdat die gashere verwyder is. Die usperiode hang af van die klimaat, die weer en die wurmspesies wat voorkom, maar ‘n tydperk van drie maande het ’n uitwerking op die parasiete.

Wurmlarwes oorleef beter in vogtige toestande, en nat weiding langs vleie en strome moet oordeelkundig gebruik word om blootstelling aan wurms te verminder.

Afwisseling van gashere

Dieselfde groep wurmsoorte parasiteer op skape en bokke, terwyl beeste, perde en volstruise gewoonlik nie vir hierdie groep vatbaar is nie. Skape en beeste kan dus saam gebruik word om wurmlarwes te beheer deur beeste voor of direk na beweiding deur skape op die weiding te plaas.

Beheer gras

Plekke waar gras welig groei, soos langs vleie en strome en waar waterlekkasies voorkom, word druk bewei en gevolglik is daar meer besmette mis wat tot hoër wurmladings lei. Herstel waterlekkasies om te voorkom dat gras op een plek welig groei. Verwyder ook die gras in en rondom krale waar skape of bokke oornag want veral die skape vreet snags en neem dus ’n groot klomp larwes in.

Voeding

Gesonde diere is meer weerstandig teen parasiete en hulle gesondheid hang af van die standaard van voeding. Proteïen is die belangrikste voedingstof en ‘n aanvulling kan beter gesondheid verseker. Dit is belangrik om te bepaal watter aanvulling en hoeveel om vir elke groep diere te gee. Maak gebruik van kundiges.

Kwarantyn en behandeling

Of jy daarvan hou of nie, diere wat pasgekoop is, bring parasiete saam en besmet jou plaas met ongewenste vreemdelinge wat jy van voor af moet bestry. Hou nuwe vee ten minste 28 dae in kwarantyn in krale sonder gras of op ’n sementvloer en behandel hulle met verskillende wurmmiddels. Eiertellings na ’n week of tien dae sal aandui watter parasiete jy geërf het en dit kan in oorleg met jou veearts behandel word voordat dit die res van jou kudde besmet.

Design Biologix het pas ’n nuwe entstof, Ovivax, vir longontsteking in skape en bokke bekend gestel.

Selekteer vir weerstandigheid en verdraagsaamheid

Diere kan deur middel van genetiese seleksie uitgesoek word om meer weerstand teen parasietbesmetting te bied. Sommige diere kan weerstandigheid ontwikkel en kan op grond van laer wurmeiertellings in mis geselekteer word, terwyl die wat meer vatbaar is, soos aangedui deur hoër eiertellings, uitgeskot word.

Diere kan ook hoër verdraagsaamheid teenoor wurmbesmetting erf, wat hulle in staat stel om sonder noemenswaardige verlaging in produksiebesmetting te weerstaan. Die diere kan ook vir hulle oorerflike verdraagsaamheid selekteer word.

Meet om te weet

Maar om te weet of diere weerstandig of verdraagsaam is, moet ’n vorm van meting toegepas word. Die FAMACHA©-stelsel toets die dier vir bloedarmoede, wat ’n aanduiding van wurmbesmetting is, met behulp van ’n kleurkaart waarteen die boer self die kleur van die dier se oog kan meet.

Met gereelde kondisietellings bykomend tot FAMACHA-evaluerings kan diere wat hoogs vatbaar vir parasiete is, soos bankrotwurm, bruinmaagwurm en knoppieswurm, ook geïdentifiseer, behandel en uitgeskot word.

Miseiertelling

Die miseiertelling (MET) kan maandeliks of tweemaandeliks gedoen word deur vas te stel hoeveel en watter tipe wurmeiers in die mis van tien tot twintig diere per groep of kudde teenwoordig is. Dit sal help bepaal watter middels gebruik moet word.

Dit moet elke jaar of twee opgevolg word met ’n miseiertelling-reduksietoets (METRED) wat sal aantoon hoe weerstandig van die parasiete teen die middels is.

Waarneming

Die oplettende boer kan volgens tipiese simptome van wurmbesmetting en die kondisie van sy diere ’n goeie aanduiding kry van watter wurms teenwoordig is.

Kwakkeel (’n sakkie onder die keel) kan dui op haarwurm, lewerslakwurm of peervormige slakwurmbesmetting. Vuil broek is ’n teken van diarree en dikwels dus ook van oormatig vatbare diere en moet soos in die geval van FAMACHA en kondisietelling gereeld geëvalueer en aangetaste diere behandel word.

Nadoodse ondersoeke kan groot waarde hê om te bepaal watter wurmsoorte die dier besmet het en in watter mate die dier besmet was. Dit kan jou en jou veearts help om te bepaal watter parasiete teenwoordig is en watter die grootste geldelike skade veroorsaak het.

Dragtige en lakterende volwasse diere en suip- en pasgespeende lammers en kalwers is die kwesbaarste vir wurmbesmetting.

Wurmmiddels

Wurmmiddels werk net reg as dit korrek aangewend word en as die middel die vermoë het om die parasiete te dood. Dit is belangrik om te bepaal watter interne parasietsoorte oorwegend op die plaas voorkom, anders gooi jy geld indie water met jou raaiwerk.

As jy die parasiete in volgorde van ekonomiese belang gerangskik het en as jy weet of die parasiet vir wurmmiddels vatbaar is, kan jy met die hulp van jou veearts besluit watter middel en watter dosering geskik is.

Dis sinneloos om te veel middel vir die hele kudde toe te dien. Jy mors ook jou geld as jy oordoseer of die hele kudde onnodig doseer, want dit lei daartoe dat weerstandige parasiete oorleef. Gebruik eerder noodsaaklike, geteikende dosering vir diere wat besmet is. Indien 20% of meer diere in ’n groep teen die wurms uitsak, moet almal maar behandel word.

Wanneer om te doseer

Dit is ook belangrik waar en wanneer jy die diere doseer. Daar is twee benaderings: doseer eers en skuif dan na ’n ander kamp, of skuif eers en doseer dan.

Doseer en bly

Indien alle vee gedoseer word moet hulle verkieslik ná dosering in dieselfde kamp of weiding bly om te voorkom dat die weerstandige parasiete wat die dosering oorleef het, die nuwe kamp/weiding besmet. Hou die diere minstens drie weke op dieselfde weiding sodat hulle weer vatbare larwes kan inneem wat dan na die nuwe weiding geskuif word.

Indien die gedoseerde diere binne ’n maand na ander weiding geskuif word moet jy verkieslik nie ’n langwerkende middel gebruik nie, want dit sal voorkom dat die diere voor die verskuiwing met vatbare wurms herbesmet raak.

Verskuif eers en doseer later

Doseer diere verkieslik na verskuiwing, maar wag eers totdat ongeselekteerde wurms op die nuwe weiding gevestig raak. Indien van die diere ten tyde van die verskuiwing aan kliniese wurmbesmetting ly, kan hulle wel gedoseer word, mits die nie-anemiese diere met rooi slymvliese ongedoseer gelaat word om ongeselekteerde wurms op die nuwe weidings te vestig.

Volgens RuVasa se maandelikse verslag moet boere teen die begin van herfs veral op die uitkyk wees vir verskeie klostridiale siektes, soos sponssiekte, bloednier, lamsiekte, ensoötiese aborsie, rooiderm, bloedderm, E.coli, klem-in-die-kaak en longontsteking, maar ook oogsiektes en tekens van wurmbesmetting.

Bronverwysings

Bath, G., Van Wyk, J., Malan, F. (2013) Holistiese bestuur van interne parasiete by beeste, skape en bokke – ’n moet vir elke plaas (GraanSA) https://www.grainsa.co.za/ho-listiese-bestuur-van-interne-par-asiete-by-beeste-skape-en-bokke-n-moet-vir-elke-plaas

Van Rooyen, C. (2024) Waak teen dié veesiektes gedurende herfs. Landbou.com https://www.landbou.com/landbou/bedrywe/diere/waak-teen-die-veesiektes-gedurende-herfs-20240212

Deel hierdie artikel.

Leave A Comment