Categories: Artikels, GewasproduksiePublished On: 23rd February 2024

Groenteproduksie: Maak die maan ’n vennoot

By 8 min read

moon 13

Die wysheid van die oumense beloon vandag nog steeds die wyse jongmense.

Een so ՚n wyse jongmens is Gaye Boshoff van Honeymoon Farm in die Harkervillebos tussen Knysna en Plettenbergbaai in die Suid-Kaap. Sy beoefen die eeue oue praktyk van plant volgens die fases van die maan al jare lank. Met behulp van die tegniek het sy ’n stuk aarde wat totaal uitgeput is deur die bloekomplantasie, in ’n lushof omskep.

Gaye is ’n grafiese kunstenaar en haar man, Pieter, is die eienaar van Treepro wat naas siviele werk ook uitheemse indringerplante bestry. Hulle het twee kinders, Isabella (17) en Tristan (15).

Wat beteken dit om saam met die fases van die maan tuin te maak?

Gaye het in 2017 besluit om ’n maankalender te ontwerp wat aandui tydens watter fases van die maan groente geplant moet word.

“Dis eintlik eenvoudig,” verduidelik Gaye. “Wanneer die maan tussen volmaan en nuwemaan kwyn, plant jy wortelgewasse; as die maan tussen nuwemaan en die volgende volmaan groei, plant jy gewasse wat bo die grond vrug dra.”

Blomplante dra by tot die diversiteit in die tuin omdat dit tot voordeel van die groente en kruie welkome insekte lok en ander afweer.

Net soos wat die maan die getye van die see beïnvloed, het dit ’n uitwerking op die vog in die grond. Wanneer die maan voller raak word die grondvog na die oppervlak getrek. Dan plant jy sade van plante wat bo die grond vrugdra. Wanneer die maan verder van die aarde af beweeg en die swaartekrag afneem, sak die vog terug in die aarde en dan plant jy gewasse wat onder die grond eetbare groente vorm.

Voordat Gaye Pieter ontmoet het, het sy baie tyd op die plaas Berg en Dal by Ladismith in die Klein-Karoo deurgebring. Daar het sy meer geleer van permakultuur, wat verwys na die uitleg van ’n tuin volgens die manier wat dit in ’n natuurlike ekostelsel sou voorkom. Dié tuine is aangeplant volgens die fases van die maan.

“Ek het gehou van die eenvoudige vloei wat die plantsiklus in ’n tuin teweegbring en met die kalender wou ek fokus op die eenvoudige praktiese toepassing van die beginsels. Dit is nie ’n vaste reël nie, maar eerder ’n riglyn wat deur enigiemand toegepas kan word om ’n gesonde groeisiklus in jou tuin te bewerkstelling.”

Na heelwat navorsing het sy die Moonbloom-maankalender ontwerp.“Ek wou ’n maankalender saamstel wat maklik is om te volg. Die kalender neem die klimaatsomstandighede in ag en sluit metgeselplante in, maar die grond bly die belangrikste komponent.”

Tristan, Isabella, Pieter en Gaye Boshoff van Honeymoon Farm by Harkerville tussen Knysna en Plettenbergbaai.

Maankalender

Die kalender gee maand vir maand ’n lys van plante wat gesaai, uitgeplant of geplant moet word. Dit wys ook watter tuintake afgehandel moet word.

Nuwemaan tot eerste kwartier

Hierdie fase is geskik vir die plant van gewasse wat hulle sade buite die vrug dra. Dit is ook die beste tyd om plante waarvan die blare, blomme en stingels geëet word te saai of uit te plant en te saai.

Eerste kwartier tot volmaan

Hierdie is die beste tyd om saad te plant vir produkte waarvan die sade of vrugte geëet word.

Volmaan tot laaste kwartier

Soos wat die maan kwyn, kan plante waarvan die bolle, wortels of knolle geëet word geplant word. Dit is ook ’n goeie tyd om sierplante of meerjarige plante wat vrugte dra te plant.

Laaste kwartier tot nuwemaan

Wanneer die maan kwyn, groei die wortels, knolle en bolle die beste. Dit is nie ’n goeie tyd om saad te saai nie.

Klimaatsones en mikroklimate

Klimaatsones verwys na die algemene, gemiddelde weerstoestande kenmerkend van ’n gebied. Dit sluit gemiddelde temperatuur, lugdruk, humiditeit en reënval, sonlig, wolkbedekking en windtoestande in. ’n Mikroklimaat is ’n kleiner gebied binne die groter klimaatsone en het sy eie unieke klimaat.

Gemmer word geoes en gedroog.

Metgeselplante

Volgens die beginsel word groente, kruie en blomplante naby of ver van mekaar afgeplant, afhangend van die voordele wat dit inhou, soos bestuiwing, plaagbeheer of ’n geskikte habitat vir voordelige insekte, die beste benutting van die beskikbare ruimte en om beter oeste te verseker.

Gaye kweek haar eie knoffel en het jare laas knoffel gekoop.

Toepassing

Gaye, wat in Kemptonpark en Pretoria grootgeword het en aan Pretoria Girls High gematrikuleer het, het Grafiese Ontwerp by die Technikon Witwatersrand studeer. Later het sy na Sedgefield in die Suid-Kaap verhuis en het Pieter in Knysna ontmoet terwyl sy ’n eko-reeks gemaak het.

Hulle het die plaas in die bloekombos by Harkerville tussen Knysna en Plettenbergbaai in 2001 bekom en dit Honeymoon Farm genoem omdat hulle hulle wittebrood hier deurgebring het. “Toe ek Pieter ontmoet het, was ek betower deur bye; met die tuinmaak volgens die maangetye is die naam nou meer gepas as ooit!”

Gewasse wat bo die grond produseer word met die groei van die maan geplant, terwyl wortelgewasse wat onder die grond groei, geplant word wanneer die maan kwyn.

Permakultuur en maanfases

Pieter het van die bloekombome uitgehaal om plek te maak om die huis en tuin, wat Gaye volgens permakultuurbeginsels uitgelê en volgens die fases van die maan beplant het.

Die gebied val binne die Wes-Kaapse winterreënvalstreek en reënwater word in tenks opgegaar. ’n Ou gruisgat in ’n leegte het met afloopwater begin opvul nadat van die dors bloekoms daar naby verwyder is. Nog damme is gebou. Met die opgegaarde water word die yslike tuin met behulp van swaartekrag besproei.

Die klimaat is gematig, maar dit kan in die somer baie warm en droog raak.

Tuinmaak op ’n plek waar ’n bloekombos eens gestaan het, het vele uitdagings. Min biodiversiteit was oor. Die grond moes van nuuts af opgebou word met nuwe bogrond en baie kompos. Werfhoenders, eende en ganse doen hulle bes om insekte te bekamp terwyl hulle mis die aarde voed.

As ma wou Gaye graag vir haar kinders gesonde kos kweek. “My vriendinne het almal tuin gemaak en ek het baie by hulle geleer. Ons het ook ’n groep wat net voor die winter- of somerplanttyd saad onder mekaar uitruil en ek het ook baie by dié groep geleer.”

Sy gebruik die riglyne van haar maankalender wanneer sy haar eie uitgebreide tuin beplan, tensy “daar ’n plant is wat dadelik geplant moet word voor dit doodgaan …”.

Met verloop van jare is die tuin in ’n lushof omskep met groot bome en ruie plantegroei. “Die tuin groei nogal wild – buiten die geelwortels is niks in rye geplant nie!”

Haar tuin is ook so diervriendelik as kan kom en onlangs is ’n massiewe kweekhuis van 200 vierkante meter en met ’n vier meter hoë dak opgerig om die bobbejane uit te hou. “Ek wil nie met die bobbejane baklei nie …”

In die welige tuin groei meerjarige kruie soos roosmaryn en basiliekruid wat ’n tuiste vir nuttige insekte skep maar onwelkome gaste weghou. Met die hout wat Pieter herwin word beddings gebou waarin baie van die groente en kruie groei – van meerjarigekruie soos roosmaryn tot gemmer wat saam met sitroensuur geplant word, tot eenjariges soos eiervrug wat saam met smeerwortel (comfrey) en duisendblad (yarrow) groei, tamaties wat gedy langs eenjarige basiliekruid, aspersies naas soet- en brandrissies. En oral is eetbare blomme soos koringblomme en komkommerkruid (borage) wat hulleself hersaai. Koljander en roketplant ook self voort. Daar is ook borrie, en die olifantknoffel gaan net aan: “Ek het jare laas knoffel gekoop!”

Sy deel die oorvloedige oes van groente en kruie met haar en Pieter se personeel, en wat oorbly deel sy uit by saaduitruildae.

’n Tamaai kweekhuis van 200 vierkante meter met ’n vier meter hoë dak is opgerig om die bobbejane uit te hou.

Bye

Aanvanklik het hulle veertig byekorwe gehad, maar die meeste is in՚n brand vernietig wat ook hulle huis in puin gelê het. Nou staan die tien korwe wat oor is op ’n sleepwa. ’n Fynbosplaas waar onder meer proteas gekweek word, en die oorblywende bloekombome op die plaas verskaf oorvloedig voeding vir die bye. “Ons kry genoeg heuning vir ons eie gebruik en verkoop soms daarvan aan besoekers wat belangstel.” Byebrood (‘n mengsel van heuning en stuifmeel wat bye berei as voedsel vir jongbye) word verskaf aan ’n buitelandse koper, terwyl die was elders gesmelt en in wasvelle vir die rame gegiet word.

Werksessie

Die volgende werksessie word op Saterdag 17 Maart op Honeymoon Farm gehou. Daar is plek vir net tien persone. Die tema is “Voordelige plante vir jou en jou groentetuin”. Die koste is R350 per persoon en dit duur van 10:00 tot 13:00. Vars sap uit die tuin en ligte southappies word ingesluit.

Verskeie koolspesies floreer in die groentetuin.

Kontak Gaye by 082-537-7225 of gaye@honeymoonfarm.co.za of besoek die webtuiste by https://www.honeymoonfarm.co.za/.

Gaye, Pieter en Tristan werk self met die bye wat in tien korwe op ՚n sleepwa staan. Die buurplaas se fynbos en die bloekombome in die Harkervillebos verskaf oorvloedige voeding vir die bye.

Bronverwysings

Boeckmann, C. (2024) A Guide to Gardening by the Moon. Almanac https://www.almanac.com/con-tent/planting-by-the-moon

Gety (g.d.) Wikipedia https://af.wikipedia.org/wiki/Gety

Gillette, B. (2022) Planting by the Moon: What Is Moon Phase Gardening? The Spruce https://www.thespruce.com/moon-phase-gardening-5219263

Koen, J. (2021) Getye. Weet https://weet.co.za/skoolwerk/getye

Deel hierdie artikel.

Leave A Comment