Hoewel turksvye op verskeie plekke in Suid-Afrika geproduseer word, bly die verwerking van hierdie unieke gewas betreklik beperk. Dit skep ՚n gulde geleentheid vir die ontwikkeling van ՚n dinamiese plaaslike landboubedryf,
een wat nie net plaaslike markte bedien nie, maar ook internasionale belangstelling lok.

Wat turksvye besonder maak, is dat feitlik elke deel van die plant benut kan word: van die vrugte en blaaie tot selfs die blomme en die inseklewe wat dit lok. Anders as baie ander gewasse waarvan net een aspek gebruik word, is die turksvy ՚n volwaardige, veeldoelige plant.

Die turksvyvrug self is ՚n ovaalvormige bessie wat gemiddeld tussen 100 en 200 gram weeg. Tot 70% van die vrug bestaan uit sappige pulp, ՚n ware smaakbom, maar dit bevat ook tussen 100 en 400 klein, harde sade per vrug. Die verdeling van komponente in die vrug lyk soos volg: skil (30–40%), pulp (60–70%) en sade (2–10%). Die sade bevat op hulle beurt weer 7–15% olie, wat waardevolle moontlikhede vir kosmetiese of gesondheidsprodukte bied.

Vrugkleure wissel van wit-groen, geel en oranje tot pienk, rooi en diep pers – elkeen met unieke smaakprofiele en teksture. Die hoeveelheid pulp, asook die grootte en getal sade, kan van variëteit tot variëteit verskil. Alhoewel
die skil gewoonlik dun is, is dit saam met die pulp ryk aan slymgom – ՚n kenmerk wat benut kan word in voedselverwerking. Vars turksvye is heerlik op hulle eie, maar die vrugte blink ook uit in verwerkte vorme soos
sappe, konfyte, vrugterolle, ingelegde produkte en selfs vloeibare versoeters.

՚n Interessante aspek vir prosessering is dat turksvye ՚n hoë pH het – tussen 5,3 en 7,1 – wat dit in die kategorie van lae-suur vrugte plaas. Om bakteriële veiligheid te verseker, moet die vrugte tydens verwerking aan temperature van 115°C of hoër onderwerp word. Ongelukkig lei hierdie hoë hitte dikwels tot strooiagtige smake en onaangename
aromas. Daarom is dit belangrik om prosesseringstegnieke te gebruik wat die kwaliteit van die finale produk behou. Interessant genoeg het die groen variëteite gewoonlik ՚n beter tekstuur, soeter smaak en aangenamer geur as hul oranje of pers eweknieë – ՚n belangrike oorweging vir boere en prosesseerders.

In lande soos Meksiko word nie net die vrugte benut nie, maar ook die sagte jong blaaie (nopalitos) wat deel van hulle daaglikse dieet vorm. In Suid-Afrika en ander streke soos Egipte, Ethiopië en die Middellandse Seegebied, is die gebruik hoofsaaklik op die vrugte gefokus. Tog is daar soveel meer potensiaal. Die moontlikhede vir afgeleide produkte is feitlik eindeloos – van konfyte, natuurlike versoeters en vrugterolle, tot seep uit gekookte blaaie en selfs blommerangskikkings uit die kleurvolle blomme. En dan is daar natuurlik ook die cochenilleinsekte, wat ՚n natuurlike rooi kleurstof lewer – ՚n gewilde bestanddeel in die kosmetiese bedryf vir die vervaardiging van lipstiffie en ander grimeermiddels.

Turksvyvrugte

Turksvye is ook ’n belangrike bron van voedingstowwe, met ’n voedingsamestelling wat sterk ooreenstem met dié van ander vrugte. Die vrug bestaan hoofsaaklik uit water, met ’n gemiddelde vastestofinhoud van sowat 18%. Die suikerinhoud wissel tussen 6 en 14% – hoofsaaklik in die vorm van glukose en fruktose. Glukose dien as primêre energiebron vir die brein, terwyl fruktose verantwoordelik is vir die soet smaakprofiel van die pulp. Sukrose kom hoofsaaklik in die skil voor.

Oplosbare vastestowwe van meer as 16% maak die vrug besonder geskik vir die vervaardiging van gekonsentreerde sappe, gedroogde produkte en ander preserveertegnieke wat ’n hoë suikerinhoud of lae wateraktiwiteit vereis. Pektien – ’n oplosbare vesel – dra by tot die viskositeit van produkte en is van groot waarde in die verwerking van sappe, marmelade en konfyt, alhoewel die hoeveelhede nie voldoende is vir jellieproduksie nie. Wat organiese sure betref, bevat turksvye onder meer sitroensuur, oksaalsuur, maleïensuur en suksiensuur.

Die vrug is boonop ’n uitstekende bron van vitamien C – in hoeveelhede wat dikwels hoër is as dié van appels,pere, druiwe of selfs piesangs – en spog met ’n goeie aanbod van minerale soos yster, magnesium, kalsium en fosfor.

Samestelling van truksvyvrugte:

•Water (85%)
•Suikers (6–14%)
•Pektien (1%)
•Proteïen (0,35)

Die vrugte (skil, pulp en saad) is goeie bronne van antioksidante, bestaande uit betalaïene (die rooi-pers pigment), vitamien C, karotene (die oranje pigmente) en fenoliese verbindings.

Kladodes (blaaie)

Die sogenaamde blaaie van die turksvyplant, korrek bekend as kladodes, is in werklikheid gemodifiseerde, afgeplatte stingels met ’n ovaal tot verlengde vorm. Interessant genoeg is dit nie blare in die tradisionele sin nie: die ware blare van die plant het in dorings verander, terwyl die kladodes die funksie van fotosintese oorgeneem het.

In lande soos Meksiko en Chili is jong kladodes ՚n algemene groente in die daaglikse dieet, waar dit bekend staan as nopalitos. Hierdie sappige, sagte stingels kan vars geniet of as gaar groente bedien word. Hulle chemiese samestelling stem ooreen met dié van ander groentes en bevat ’n hoë voginhoud, tesame met proteïene, koolhidrate, vesel, organiese sure, minerale en vitamiene.

Kladodes is buitengewoon veelsydig en word in ’n verskeidenheid van voedselprodukte gebruik: van souse, slaaie en sappe tot piekels, lekkernye, dranke en selfs nageregte. Die jong stingels bevat oorwegend water en koolhidraatbevattende polimere soos pektien en slymgom, wat ’n slymerige tekstuur gee en belangrik is vir die dikte van sekere geregte. Jong kladodes kan geglasuur of ingelê word, of selfs gepekel en as bygereg opgedis word.

Boonop het hierdie “blare” ook waarde buite die kombuis, in tradisionele boerderypraktyke word dit gebruik as natuurlike kruiemedikasie vir siek diere, en dit dien ook as ’n waardevolle energiebron in veevoer, veral in droëer gebiede.

Die kladodes kan ook gedroog en tot ’n fyn meel gemaal word wat ’n indrukwekkende 43% dieetvesel bevat geskik vir gesondheidsbewuste voedselprodukte. Benewens voedingswaarde, bied die plant ook interessante industriële toepassings. Die gedroogde materiaal kan selfs tot papier verwerk word – ’n volhoubare alternatief vir tradisionele pulp.

Een komponent wat dikwels oor die hoof gesien of weggegooi word, is die slymgom – ’n polisakkaried en oplosbare vesel wat saam met pektien in die kladodes voorkom. Hierdie slymerige stof het egter groot potensiaal as funksionele bestanddeel. In voedselverwerking kan dit, byvoorbeeld, as ’n emulsifiseerder dien in die plek van eiergeel, veral in mayonnaise, en help dit om olie te vervang deur slymgom met asyn te meng. Die resultaat? ’n Produk met laer vetinhoud, maar steeds die regte tekstuur en romerigheid.

Verskeie universiteite en navorsingsliggame, insluitend die Universiteit van die Vrystaat, ondersoek tans die breër aanwendings van slymgom. Dit sluit in die gebruik daarvan as waterbinder en stabiliseerder in suiwelprodukte
soos joghurt en roomys, en as verdikkingsmiddel of jeleringsagent in lekkernye soos malvalekkers en Turkish Delight. Hierdie innoverende gebruike plaas die turksvy stewig op die kaart as ’n waardevolle plant – nie net vir
voedsel nie, maar ook vir funksionele en industriële produkte.

Turksvysaadolie

Selfs die klein sade van die turksvy, wat gemiddeld sowat 15% van die eetbare gedeelte van die vrug uitmaak, is propvol waarde. Hierdie sade is ՚n ryk bron van olie met ‘n unieke vetsuursamestelling, waarin onversadigde vetsure tot 80% van die inhoud uitmaak. Die olie is veral ryk aan omega-6 vetsure, insluitend linoleensuur, wat belangrik is vir selgesondheid en verskeie metaboliese prosesse. Boonop bevat die sade ook proteïene, wat dit ՚n uitstekende kandidaat maak vir beide kosmetiese en gesondheidsprodukte.

’n Plant met natuurlike genesingskrag

Die turksvyplant is nie net voedsaam nie – dit spog ook met indrukwekkende gesondheidsbevorderende eienskappe. Vir eeue reeds word kaktusdele – insluitend die kladodes, vrugte en blomme – in tradisionele medisyne gebruik. Kladodes is bekend vir hul gebruik in die behandeling van maagsere, terwyl uittreksels van gedroogde blomme ingespan word in die behandeling van prostaat- en urologiese probleme.

Meer onlangs het wetenskaplike studies begin bevestig wat tradisionele kennis lankal geweet het: turksvye is ryk aan fitochemikalieë, soos slymgom, vesel, pigmente en anti-oksidante, alles belangrik vir die bevordering van gesondheid. Nopalitos (jong kladodes) is reeds gekoppel aan die verlaging van bloedglukose-vlakke en die behandeling van oorgewig. Tradisioneel is die vrugte gebruik om ’n verskeidenheid kwale te behandel – van maagsere, kortasem en gloukoom tot lewersiektes en algemene uitputting. Vars vrugtesap is selfs aangewend as pynstiller, anti-allergiese middel, anti-inflammatoriese agent en hipoglukemiese ondersteuning.

Wat besonder veelbelovend is, is onlangse navorsing wat wys dat eks-trakte van kladodes hepatoksisiteit – veroorsaak deur sekere plaagdoders soos chlorpirifos – kan verminder. Verder dui studies daarop dat turksvy-ekstrakte moontlik effektief mag wees teen karsinogene stowwe soos bensopireen en aflatoksien. Hierdie ontdekkings ondersteun ook voorlopige bewyse van die kankerwerende potensiaal van die plant se bioaktiewe komponente.

Medisinale eienskappe van turksvye

Turksvye is nie net ’n waardevolle voedselbron nie, maar ook ՚n plant met merkwaardige medisinale potensiaal.
՚n Reeks studies bevestig dat hierdie doringlose wonderplant beskik oor ՚n indrukwekkende lys gesondheidsbevorderende eienskappe wat dit besonders bruikbaar maak in beide tradisionele en moderne mediese toepassings.

Onder die mees noemenswaardige bio-aktiwiteite wat aan turksvy toegeskryf word, tel:

• Verslanking en gewigsbeheer
• Anti-inflammatoriese werking
• Wondgenesing deur die stimulering van letselweefselvorming
• Anti-virale eienskappe
• Cholesterolverlaging (anti-hipercholesterolemiese effek)
• Teenmiddel vir kanker
• DNS-beskerming
• Anti-genotoksiese werking
• Neurobeskerming (ondersteuning van senuweeselle)
• Hepatobeskerming (lewerondersteuning)
• Hipoglukemiese effek (verlaging van bloedsuikervlakke)

• Anti-ulkusaktiwiteit (teen maagsere)
• Anti-hiperlipidemiese effek (verlaging van vetvlakke in die bloed)

Hierdie mediese eienskappe word toegeskryf aan ՚n reeks bio-aktiewe chemikalieë wat natuurlik in
die verskillende dele van die plant voorkom. Dit sluit in:

• In die vrugte: antioksidante, vitamien C, flavonoïede, betalaïene en fenole
• In die kladodes (blaaie): chlorofil, aminosure en flavonoïede
• In die blomme: betalaïene en fenole

Opsomming

Turksvye is besig om homself wêreldwyd te vestig as ՚n veeldoelige gewas wat sinvol geïntegreer kan word in verskeie sektore – van dierevoeding en voedselverwerking, tot kosmetiese en farmaseutiese produkte. Die unieke kombinasie van voeding, funksionaliteit en gesondheidsvoordele maak dit ՚n plant met toekomswaarde – nie net vir produsente nie, maar vir gesondheid en welstand in die breër sin van die woord. Turksvye is dus veel meer as net ՚n vrug, dit is ՚n veelsydige, waardevolle plant met internasionale aanwending en plaaslike potensiaal. Vir boere, prosesseerders en landbou-entrepreneurs bied dit ՚n geleentheid om nuwe markte te betree en plaaslike waarde toe te voeg. Die sleutel lê in begrip van die plant se samestelling, die regte verwerkingstegnieke en ՚n bietjie kreatiwiteit.

Lees ook meer oor Bianca en Abel Grobbelaar van Petrichor Naturals se storie op ons web-werf: https://proagri.co.za/broer-en-suster-putwaarde-uit-turksvyplante/

Kontak Petrichor Naturals by 065-7238-252 of info@petrichornaturals.com. Vir produkte, kontak
Bianca Alberts by bianca@petrichornaturals.com. Vir aankope van turksvye vir aanplantings,
kontak Abel Grobbelaar by 082-431-8971 of abel@petrichornaturals.com. Besoek die webtuiste
by www.petrichornaturals.com.