Categories: Artikels, GewasproduksiePublished On: 8th April 2024

Groentetuin vir beginners deel 10: Saad

By 7 min read

saad 7

Daar is twee maniere om groente te kweek, naamlik met saad, of vegetatief met steggies, bolle, knolle of ranke.

Saad of saailinge

Jy kan groente kweek van saad wat jy of self geoes of gekoop het, of saailinge by ’n kwekery koop.

Saailinge is ’n gerieflike keuse, want die plantjies wat jy aankoop is nie so duur as jy dit vergelyk met die koste van saad, saailingbakke en ’n saailingmengsel wat jy aankoop nie. Een van die grootste voordele is dat jy kan sien of die plantjies gesond is. Wanneer die saailinge geplant word, word dit vinnig volgroeid en lewer gou ’n oes. Nog ’n voordeel is dat jy net soveel plantjies kan koop as wat jy nodig het.

Groentesaad is redelik goedkoop en wyd beskikbaar by kwekerye en sommige ysterware of kettingwinkels. Dit kan ook aanlyn bestel en by jou huis afgelewer word.

Daar is verskillende soorte saad beskikbaar. Baie moderne groentesoorte word uit F1-hibriede saad gekweek wat puik plante lewer omdat dit ontwerp is om in verskillende omstandighede sterk te groei en weerstandig teen peste en plae te wees. Hoewel die opbrengs puik is, word die plante nie gekweek om goeie saad te lewer nie en jy moet elke jaar nuwe saad koop.

Erfenissaad (heirloom seed) is saad wat nog nooit geneties verander is nie, wat natuurlik bestuif en waarvan die groente keer op keer dieselfde eienskappe as die oorspronklike moederplant voortbring.

Oes jou eie saad

Oes jou eie saad van peulplante deur dit op ’n droë, warm dag te pluk voordat dit oorryp raak en oopbars en deur die voëls opgevreet of deur die wind versprei word. Pluk ’n ryp saadpeul wanneer jy dit opmerk, plaas dit in ’n papiersak met ’n waslagie aan die binnekant en bind dit met ’n etiket vas. Bêre dit in ’n koel, donker plek.

Nat saad soos die van tamaties, spanspek, komkommers en pampoene moet eers gewas word om al die vleis te verwyder voordat dit op absorberende papier gedroog word om dit tot die volgende saaityd te bêre word.

Verdeling vir vegetatiewe voortplanting

Nie alle plante hoef van saad gekweek te word nie. Knoffelhuisies en salotte kan uitmekaar gehaal en geplant word. Rabarberpolle kan versigtig uitmekaar getrek en uitgeplant word. Aarbeie maak lopers wat as nuwe plantjies langs die moederplant wortelskiet wat jy kan uithaal en herplant. Plant uitgeloopte saadaartappels (moere) en patats word met patatranke wat gou wortelskiet vermeerder. Steggies van kruie soos roosmaryn kan in water of in ’n groeimengsel in plantpotte aan die groei gekry word. Druk die steggies in ’n wortelgroeihormoon, fyn kaneel of heuning om wortelgroei te stimuleer voordat jy die steggie in die groeimengsel plaas.

Saailaai of direk in die bedding?

Wortelgewasse en groente met diep wortels wat nie goed uitplant nie, word gewoonlik direk in die bedding gesaai. Dit sluit bone, ertjies, geel- en witwortels, beet, radyse, pampoene, skorsies, komkommers en waatlemoene in.

Groente wat stadiger groei en langer groeityd nodig het, word in saailaaie gekweek voordat die warm groeiseisoen begin. Dis harde werk, maar daarom des te meer bevredigend as jy dit regkry. Dit sluit tamaties, eiervrug, rissies, lede van die kool- en uifamilie, preie en pietersielie in. Terloops, het jy geweet pietersielie is eintlik ’n tweejaarplant wat eers in die tweede jaar blomme maak waarvan jy die saad kan oes?

Om die groeiseisoen ten volle te benut en heeljaar lank groente te oes, kan jy vroeë, mid- en laatseisoenvariëteite plant. As jy die groente oes terwyl dit nog jonk en sag is, stimuleer dit meer vrugvorming. Jy kan vanggewasse soos wortelsoorte met knolle en lang wortels, witwortels en beet, groente wat regop groei soos mielies, en groente wat vinnig volgroeid raak soos blaarslaai, babaspinasie, sprietuie en Asiatiese blaargroente, deurentyd tussen die ander groente wat langer neem om te begin dra plant.

Watter inligting verskyn op ’n saadpakkie?

Die saadpakkie verskaf waardevolle inligting wat jou kan help om groente meer suksesvol van saad te kweek. Die inligting sluit onder meer in:

  • •Wanneer om te saai: Heeljaar, somer, herfs, lente, winter
  • Posisie: volson, halfskadu, skaduwee
  • Ontkieming: aantal dae tot ontkieming
  • Oes: aantal dae tot oestyd
  • Saailaaie of direk in die bedding
  • Spasiëring: hoe ver uitmekaar en hoe wyd tussen rye
  • Diepte waarop die saad geplant moet word
  • Besproeiing: hou klam/nat

Hoe saai ’n mens groente?

Kwekerye verkoop saailingmengsels en -houers of saailaaie wat weer gebruik kan word. Jy kan ook jou eie saailingmengsel maak met fyn klapperhaar (coco coir) wat groener is as veenmos (peat), perliet wat die grond ligter en meer deurdringbaar vir die fyn worteltjies maak, en vermikuliet wat die mengsel meer waterhoudend maak. Die klapperhaar is in verskeie groottes en vorms gekompakteer beskikbaar en moet eers geweek word voordat dit gebruik word. Meng sewe tot agt dele klapperhaar met een deel perliet en een deel vermikuliet vir die ideale saailingmengsel.

Belangrik: Tuingrond, gekoopte potgrond en kompos is nie geskik nie want dit slaan toe, of soos die mense deesdae sê, kompakteer, wat ontkieming en vorming van fyn haarwortels moeilik maak.

Die saailaaie is geskik vir klein saadjies. Die meeste saad kan laatwinter of vroeglente in die houers gesaai word en in ’n beskermde plek toegelaat word om te ontkiem en twee blaartjies te vorm.

Warmseisoengewasse met ’n lang groeiseisoen soos tamaties, eiervrug en rissies moet van laatlente tot vroegsomer gesaai of uitgeplant word. In koue klimate sal jy waarskynlik tot vroegsomer moet wag voor jy saailinge in die warmer grond uitplant.

Groot sade soos pampoensoorte, boontjies, ertjies, mielies en suikermielies kan direk in voorbereide grond gesaai word.

Saai in houers

Vul die saailaaie tot amper bo en maak gelyk. Spuit liggies nat met ’n handsproeier voordat jy die saad saai.

Daar is twee maniere om fyn saadjies te saai, naamlik in voortjies in die saailaai, of deur middel van strooisaai.

Maak ’n voortjie in die grond met behulp van ’n skerp stokkie. Lees op die saadpakkie hoe diep die saadjies geplant moet word. Strooi die saad in die voortjie en bedek liggies met die saailingmengsel. Baie fyn saadjies kan met riviersand gemeng word voordat dit in die voortjie gestrooi word, anders val die saad in hopies en die saailinge sal later uitgedun moet word.

Wanneer jy strooisaai word die saad eweredig oor die voorbereide grond gestrooi en met ’n dun lagie fyn grond bedek. Klein saadjies kan met riviersand gemeng en met ’n sif gestrooi word. Spuit die grond weer liggies nat met ’n handsproeier of fyn sproeikop.

Bedek die houers met karton, glas of politeen en plaas op ’n warm, beskutte plek om te ontkiem. Sodra die saad ontkiem het moet die bedekking verwyder word sodat die plantjies aan lig blootgestel word. Hou die plantjies klam, maar moenie die groeimengsel deurweek nie.

Verspening

Wanneer die plantjies in die saailaai twee blaartjies het, kan hulle met ’n skerp stokkie versigtig uit die grond gelig word en in ’n groter bakkie met groeimengsel uitgeplant word waarin hulle tot sterk saailinge kan ontwikkel wat in ’n voorbereide bedding uitgeplant kan word.

Afharding

Wanneer die saailinge sowat 15 cm hoog is moet hulle vir sowat twee weke buite op ’n warm, beskutte plek geplaas word sodat hulle gewoond kan raak aan die toestande en temperatuur.

Probleme

Indien die saad te min water kry gaan dit verdroog en nie ontkiem nie. Te veel water of nat koue grond gaan die saad laat verrot. ’n Verhitte mat wat waterdig is kan onder die saailaaie geplaas word en ’n groeilamp (growlight) ’n paar sentimeter bo die saadlaai kan help om die saadjies te laat ontkiem.

Verlepsiekte veroorsaak dat die stingels van die saailinge verlep en op grondvlak doodgaan. Gebruik goeie gesteriliseerde saailingmengsel wat ’n middel teen verlepsiekte bevat. Jy kan ook die saailinge met ’n swammiddel met koper as basis spuit om hulle teen die siekte te beskerm.

Bronverwysings

Anthony, D. (2014) Enigeen kan groente kweek. Metz Press ISBN 978-1-928201-12-0

Barnard, S. (2017) So maak jy: Saai in houers. Tuis, Netwerk24 https://www.netwerk24.com/tuis/Tuine/Tuindagboek/so-maak-jy-saaiin-houers-20170914

Esterhuyse, M (2020) Lê ’n groentetuin aan en kweek om te deel. Tuis, Netwerk24 https://www.netwerk24.com/tuis/Tuine/Lesertuin/le-ngroentetuin-aan-en-kweek-om-tedeel-20200814

Hartney, D. (2017) Kweek so jou eie knolgroente. Tuis, Netwerk24 https://www.netwerk24.com/tuis/Tuine/Tuindagboek/kweek-so-jou-eie-knolgroente-20170914#:~:text=%20Rape%20sal%20in%20volson%20en%20halfskadu%20goed,jy%20enigiets%20van%2030-90%20dae%20later%20begin%20oes.

Oosterbroek, C. (2015) Plant jou eie groentetuin. Vrouekeur, Caxton Magazines https://www.vrouekeur.co.za/huistuin/plant-jou-eie-groentetuin

Rick (2021) Homemade Seed Starting Mix. Our Stoney Acres https://ourstoneyacres.com/making-homemade-seedling-mix

Deel hierdie artikel.

Leave A Comment